Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Odcinek 10.<\/p>\n\n\n\n
Na szlaku z profesorem Ossendowskim. Do dzisiejszego odcinka Biblioteki Vintage wybra\u0142am dla Pa\u0144stwa wyj\u0105tkow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, napisan\u0105 przez bardzo tajemniczego pisarza. Ta ksi\u0105\u017cka to literacka przygoda idealna dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w g\u00f3rskich w\u0119dr\u00f3wek.<\/p>\n\n\n\n
Mam tu na my\u015bli ksi\u0105\u017ck\u0119 Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego, Karpaty i Podkarpacie. Ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra zabiera czytelnik\u00f3w w podr\u00f3\u017c przez krajobrazy Beskid\u00f3w, Tatr, Pienin i Bieszczad\u00f3w. Czytaj\u0105c j\u0105, czu\u0142am si\u0119, jakbym sta\u0142a obok autora, podziwiaj\u0105c wraz z nim Karpaty sprzed stu lat.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 ranek, 2 stycznia 1945 roku. Przed dworek w \u017b\u00f3\u0142winie, ko\u0142o Podkowy Le\u015bnej, podjecha\u0142 ciemny, kryty brezentem Opel. Wysiad\u0142 z niego niemiecki oficer w mundurze.<\/p>\n\n\n\n
Drzwi otworzy\u0142a pokoj\u00f3wka, a po kr\u00f3tkiej rozmowie z go\u015bciem uda\u0142a si\u0119 na pierwsze pi\u0119tro, gdzie w niewielkim pokoju odpoczywa\u0142 znany pisarz Antoni Ferdynand Ossendowski. 67-latek czu\u0142 si\u0119 fatalnie. Lekarz stwierdzi\u0142 u niego krwotok \u017co\u0142\u0105dka i zaleci\u0142 badanie rentgenowskie.<\/p>\n\n\n\n
Pisarz nie spodziewa\u0142 si\u0119 odwiedzin, nie wiedzia\u0142, kim by\u0142 przyby\u0142y oficer, lecz mimo to zaprosi\u0142 go do siebie. Panowie rozmawiali kilka godzin. Nast\u0119pnego dnia Ossendowski zmar\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Do dzi\u015b nie wiadomo, czy by\u0142a to jedynie tragiczna zbie\u017cno\u015b\u0107 zdarze\u0144, czy te\u017c wizyta niemieckiego oficera mia\u0142a jaki\u015b wp\u0142yw na jego \u015bmier\u0107. Kim by\u0142 tajemniczy go\u015b\u0107? O czym rozmawiali? T\u0119 zagadk\u0119 Ossendowski zabra\u0142 ze sob\u0105 do grobu. Jego \u015bmier\u0107 najprawdopodobniej oszcz\u0119dzi\u0142a mu cierpie\u0144 z r\u0105k funkcjonariuszy NKWD, kt\u00f3rzy przybyli do \u017b\u00f3\u0142wina kilka dni p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n
Nie uwierzyli w \u015bmier\u0107 pisarza, udali si\u0119 na cmentarz, wydobyli trumn\u0119 z zamarzni\u0119tej ziemi i otworzyli jej wieko. Najstarszy rang\u0105 oficer pr\u00f3bowa\u0142 por\u00f3wna\u0107 twarz nieboszczyka ze zdj\u0119ciem Ossendowskiego. Aby rozwia\u0107 wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci, sprowadzili nawet dentyst\u0119, kt\u00f3ry zosta\u0142 zmuszony do identyfikacji zmar\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n
Wykonano kilka fotografii zw\u0142ok i dopiero wtedy NKWD-\u015bci pozwolili ponownie pochowa\u0107 cia\u0142o pisarza. Antoni Ferdynand Ossendowski, syn lekarza Marcina Ossendowskiego i Wiktorii Zbordkiewicz\u00f3w. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1876 roku w Lucynie, na terenie dzisiejszej \u0141otwy.<\/p>\n\n\n\n
Przyszed\u0142 na \u015bwiat w rodzinie szlacheckiej o tatarskich korzeniach. By\u0142 jednym z najbardziej poczytnych polskich pisarzy w historii, a jednocze\u015bnie wielkim podr\u00f3\u017cnikiem, chemikiem, wyk\u0142adowc\u0105 akademickim, szpiegiem, a przede wszystkim poszukiwaczem przyg\u00f3d. Po Henryku Sienkiewiczu by\u0142 najcz\u0119\u015bciej t\u0142umaczonym polskim pisarzem i jednym z najpopularniejszych autor\u00f3w dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego.<\/p>\n\n\n\n
Jego ksi\u0105\u017cki wydano w\u00f3wczas w 80 milionach egzemplarzy. Cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego tw\u00f3rczo\u015bci stanowi\u0142y powie\u015bci podr\u00f3\u017cnicze, nie stroni\u0142 r\u00f3wnie\u017c od innych gatunk\u00f3w literackich. W pewnym momencie trafi\u0142 nawet na list\u0119 pi\u0119ciu najpoczytniejszych pisarzy \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
To jedna z najbardziej zagadkowych postaci polskiej literatury. Jako demaskator mrocznych kulis\u00f3w rewolucji bolszewickiej zyska\u0142 miano osobistego wroga W\u0142odzimierza Ilicza Lenina. Ju\u017c za \u017cycia kr\u0105\u017cy\u0142o o nim wiele legend, kt\u00f3re zreszt\u0105 sam podsyca\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Mimo, \u017ce w swojej epoce by\u0142 jedn\u0105 z najs\u0142awniejszych osobisto\u015bci, po II wojnie \u015bwiatowej popad\u0142 w zapomnienie. Dzi\u015b ma\u0142o kto wie, kim by\u0142, a jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 niemal zupe\u0142nie znikn\u0119\u0142a z literackiej \u015bwiadomo\u015bci. Mi\u0142o\u015b\u0107 do podr\u00f3\u017cy i poznawania tego, co niepoznane narodzi\u0142a si\u0119 u Osendowskiego, gdy jako ch\u0142opiec wraz z rodzin\u0105 przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Petersburga.<\/p>\n\n\n\n
Pewnego dnia wyruszy\u0142 z wujem na wypraw\u0119 \u0142owieck\u0105, podczas kt\u00f3rej nauczy\u0142 si\u0119, jak radzi\u0107 sobie w niesprzyjaj\u0105cych warunkach. Podczas studi\u00f3w wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w ekspedycjach naukowych do Azji. Ju\u017c wtedy zacz\u0105\u0142 ujawnia\u0107 sw\u00f3j krewki awanturniczy charakter.<\/p>\n\n\n\n
Bra\u0142 udzia\u0142 w r\u00f3\u017cnych spiskach i demonstracjach studenckich, przez co musia\u0142 ucieka\u0107 z Rosji. Schronienie znalaz\u0142y Francji. Tam kontynuowa\u0142 nauk\u0119 na Sorbonie, gdzie pozna\u0142 sam\u0105 Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie.<\/p>\n\n\n\n
Powr\u00f3ci\u0142 do Rosji i ponownie uda\u0142 si\u0119 na ekspedycj\u0119, tym razem na Syberi\u0119. Kolejny raz podpad\u0142 w w\u0142adzy carskiej za udzia\u0142 w prote\u015bcie przeciwko represjom wymierzonym w Kr\u00f3lestwo Polskie podczas rozruch\u00f3w rewolucji 1905 roku. Dosta\u0142 wyrok kary \u015bmierci, kt\u00f3ra zosta\u0142a zamieniona na p\u00f3\u0142tora roku wi\u0119zienia, kt\u00f3ry odsiedzia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W 1917 roku, gdy Petersburg ogarn\u0119\u0142a rewolucja, podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Dow\u00f3dztwem Bia\u0142ych, jak twierdzi\u0142 by\u0142 jednym z doradc\u00f3w i ministr\u00f3w Aleksandra Ko\u0142czaka. Jedn\u0105 z najbardziej fascynuj\u0105cych historii zwi\u0105zanych z Ossendowskim by\u0142a jego relacja z baronem Romanem von Ungern-Sternbergiem, zwanym Krwawym Baronem, kt\u00f3ry sw\u00f3j przydomek zawdzi\u0119cza\u0142 brutalno\u015bci wobec komunist\u00f3w. Ungern og\u0142osi\u0142 si\u0119 Hanem Mongolii i na czele swojej armii walczy\u0142 z bolszewikami.<\/p>\n\n\n\n
Ossendowski mia\u0142 rzekomo sta\u0107 si\u0119 powiernikiem tajemnic Krwawego Barona, w tym wiedzy o wielkim skarbie, z\u0142otych rublach cara i klejnotach zrabowanych z buddyjskich klasztor\u00f3w. Czy skarb rzeczywi\u015bcie istnia\u0142? Czy te\u017c by\u0142 jedynie kolejn\u0105 legend\u0105 otaczaj\u0105c\u0105 Ossendowskiego? Pisarz twierdzi\u0142 podobno, \u017ce w jednej z jego ksi\u0105\u017cek podr\u00f3\u017cniczych znajduje si\u0119 fotografia miejsca, gdzie wa\u017cone na funty prawdziwe klejnoty czekaj\u0105 na w\u0142a\u015bciciela. Wed\u0142ug biografa Ossendowskiego, Witolda Micha\u0142owskiego, kt\u00f3ry od lat pod\u0105\u017ca tropem skarbu, mia\u0142o si\u0119 tam znajdowa\u0107 oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy bezcennych pos\u0105\u017ck\u00f3w b\u00f3stw pokrytych z\u0142otem.<\/p>\n\n\n\n
Jaspisy, lapis lazuli, tabakiery z nefrytu i agatu oraz brylanty, niekt\u00f3re wielko\u015bci pi\u0119\u015bci ma\u0142ego dziecka. W sk\u0142ad wielomilionowego skarbu mia\u0142y tak\u017ce wchodzi\u0107 skrzynie pe\u0142ne z\u0142otych monet, stanowi\u0105cych kas\u0119 Bia\u0142ej Gwardii. Baron Ungern ukry\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 w sobie tylko w znanym miejscu na bezkresach Mongolii.<\/p>\n\n\n\n
W latach trzydziestych XX wieku Hitler wys\u0142a\u0142 do Azji specjaln\u0105 grup\u0119 esesman\u00f3w, by odnale\u017ali legendarny skarb. Po wojnie poszukiwali go zar\u00f3wno Rosjanie, jak i Amerykanie. Nikomu jednak nie uda\u0142o si\u0119 trafi\u0107 na jego \u015blad.<\/p>\n\n\n\n
A jest czego szuka\u0107. Warto\u015b\u0107 skarbu szacuje si\u0119 dzi\u015b na oko\u0142o dwa miliardy dolar\u00f3w. Pami\u0119tacie tajemniczego niemieckiego oficera, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 Ossendowskiego tu\u017c przed \u015bmierci\u0105? Niekt\u00f3rzy badacze twierdz\u0105, \u017ce by\u0142 nim porucznik Wehrmachtu Askold von Ungern-Sternberg, wnuk Krwawego Barona.<\/p>\n\n\n\n
Mia\u0142 on zaproponowa\u0107 Ossendowskiemu wsp\u00f3lne poszukiwania skarbu. Dla siebie chcia\u0142 jedynie brylanty, z\u0142oto mia\u0142 zatrzyma\u0107 pisarz. Ossendowski podobno odpowiedzia\u0142 go\u015bciowi, \u017ce mo\u017ce co najwy\u017cej pow\u0105cha\u0107 dym po brylantach, poniewa\u017c nikomu nie uda si\u0119 ich odnale\u017a\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Ossendowski by\u0142 zaciek\u0142ym antybolszewikiem i sol\u0105 w oku komunist\u00f3w a\u017c do dnia swojej \u015bmierci. W 1930 roku wyda\u0142 powie\u015b\u0107 Lenin obna\u017caj\u0105c\u0105 prawd\u0119 o rewolucji pa\u017adziernikowej, kt\u00f3rej zawar\u0142 opr\u00f3cz biografii wodza niezwykle ostr\u0105 krytyk\u0119 komunistycznej rewolucji. Ksi\u0105\u017ck\u0119 przet\u0142umaczono na wiele j\u0119zyk\u00f3w europejskich.<\/p>\n\n\n\n
Ossendowski pisa\u0142 o Leninie. My\u015bla\u0142em, \u017ce pan d\u0105\u017cy do rewolucji, aby wstrz\u0105sn\u0105\u0107 z materializowanym mieszcza\u0144skim \u015bwiatem i utorowa\u0107 drog\u0119 dla ducha. Tak my\u015bla\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem pan marzy o bandytyzmie na wszech\u015bwiatow\u0105 skal\u0119. To straszne. Nie do ko\u0144ca wiadomo jak do tego dosz\u0142o, ale faktem jest, \u017ce Ossendowski przekaza\u0142 na zach\u00f3d dokumenty, kt\u00f3re ujawnia\u0142y, \u017ce Lenin by\u0142 agentem niemieckiego wywiadu oraz, \u017ce partia bolszewicka by\u0142a finansowana z niemieckich funduszy, i to niema\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n
Jean-Marc Mikin, autor ksi\u0105\u017cki Rewolucja rosyjska. Nowa historia, oszacowa\u0142, \u017ce Niemcy wpompowa\u0142y w bolszewizm oko\u0142o 50 milion\u00f3w \u00f3wczesnych marek. Co istotne, pieni\u0105dze te trafi\u0142y bezpo\u015brednio do Lenina, co uczyni\u0142o go g\u0142\u00f3wnym przyw\u00f3dc\u0105 rewolucji.<\/p>\n\n\n\n
Wcze\u015bniej nie by\u0142o to takie oczywiste. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce komuni\u015bci postanowili wymaza\u0107 Ossendowskiego z kart historii. W interesie komunistycznych w\u0142adz le\u017ca\u0142o, by s\u0142owa autora uderzaj\u0105cego w Lenina i komunizm znikn\u0119\u0142y z \u017cycia publicznego.<\/p>\n\n\n\n
Zacz\u0119to przedstawia\u0107 go jako wroga ludu. Jego nazwisko obj\u0119to cenzur\u0105. Ksi\u0105\u017cki usuni\u0119to z bibliotek.<\/p>\n\n\n\n
Zabroniono ich wznawiania. Prace Ossendowskiego mog\u0105 by\u0107 oficjalnie wydawane w Polsce dopiero od 1989 roku. Jedyn\u0105 wzmiank\u0105 o pisarzu, kt\u00f3r\u0105 przeoczy\u0142a komunistyczna cenzura, by\u0142a scena w ksi\u0105\u017cce dla dzieci, awantury i wybryki ma\u0142ej ma\u0142pki Fikimiki, Kornela Makuszy\u0144skiego i Mariana Walentynowicza.<\/p>\n\n\n\n
Bohaterowie ksi\u0105\u017ceczki odnajduj\u0105 na pustyni zakopan\u0105 g\u0142ow\u0119, kt\u00f3ra okazuje si\u0119 nale\u017ce\u0107 do profesora Ossendowskiego. Odkopali go czym pr\u0119dzej. Do Murze\u0144skiej wiod\u0105 wioski, a tam krzycz\u0105, niech nam \u017cyje pan profesor Ossendowski.<\/p>\n\n\n\n
Jako ciekawostk\u0119 warto wspomnie\u0107, \u017ce w filmie CW w re\u017cyserii Krzysztofa Zanussiego, kt\u00f3rego akcja toczy si\u0119 w czasach stalinizmu, bohaterowie potajemnie czytaj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Ossendowskiego Lenin. To wymowna scena ukazuj\u0105ca, jak bardzo zakazane i niewygodne by\u0142o jego dzie\u0142o dla komunistycznej w\u0142adzy. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce kto\u015b taki jak Ossendowski prowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u0142\u017cliwe \u017cycie uczuciowe.<\/p>\n\n\n\n
Nic bardziej mylnego. U m\u0142odo\u015bci zakocha\u0142 si\u0119 w Zofii Iwanowskiej. Jednak z nie\u015bmia\u0142o\u015bci czy z innych powod\u00f3w nie zdoby\u0142 si\u0119 na wyznanie jej swoich uczu\u0107.<\/p>\n\n\n\n
W konsekwencji Zofia wysz\u0142a za m\u0105\u017c za innego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Podczas pobytu w Rosji, podr\u00f3\u017cnik po\u015blubi\u0142 Rosjank\u0119, Ann\u0119 Niko\u0142ajewn\u0105. Tymczasem jego pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107 Zofia owdowia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Tym razem Ossendowski nie zmarnowa\u0142 okazji. O\u015bwiadczy\u0142 si\u0119 jej i 10 czerwca 1923 roku zawar\u0142 z ni\u0105 zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski. Aby ponownie wzi\u0105\u0107 \u015blub, musia\u0142 dokona\u0107 konwersji na luteranizm.<\/p>\n\n\n\n
Jego \u017cona, Zofia z Iwanowskich P\u0142oszko-Ossendowska, by\u0142a wyk\u0142adowczyni\u0105 Warszawskiego Konserwatorium Muzycznego. Antoni Ossendowski by\u0142 cz\u0142owiekiem renesansu, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017cki pe\u0142ne egzotyki, przyg\u00f3d i refleksji pozwalaj\u0105 nam spojrze\u0107 na \u015bwiat oczami cz\u0142owieka, kt\u00f3ry widzia\u0142 wi\u0119cej ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas mog\u0142aby sobie wyobrazi\u0107. Wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wyprawach naukowych na Kaukas, nad Dniestr, nad Jenisej i w okolice jeziora Bajka\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Dotar\u0142 r\u00f3wnie\u017c do Chin, Japonii, na Sumatr\u0119 i do Ingi. Wra\u017cenia z Ingi by\u0142y pod\u0142o\u017cem dla jego pierwszej powie\u015bci Chmury nad Gangesem. Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych zalet Ossendowskiego by\u0142a znajomo\u015b\u0107 siedmiu j\u0119zyk\u00f3w, w tym mongolskiego, urdu, chi\u0144skiego i japo\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n
Autor nie ogranicza\u0142 si\u0119 tylko do opisywania odleg\u0142ych kraj\u00f3w. W jego tw\u00f3rczo\u015bci znajdziemy r\u00f3wnie\u017c dzie\u0142a po\u015bwi\u0119cone Polsce, jej przyrodzie, kulturze i historii. Jednym z takich dzie\u0142 jest ksi\u0105\u017cka Karpaty i Podkarpacie, wydana w ramach serii Cuda Polski w 1939 roku.<\/p>\n\n\n\n
W ksi\u0105\u017cce znajdziemy zar\u00f3wno opowie\u015bci o dzikiej przyrodzie, jak i refleksje na temat \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w Podkarpacia. Autor nie unika r\u00f3wnie\u017c temat\u00f3w historycznych i spo\u0142ecznych, ukazuj\u0105c jak historia i kultura wp\u0142yn\u0119\u0142y na charakter mieszka\u0144c\u00f3w. Oddaje klimat tego wyj\u0105tkowego regionu Polski.<\/p>\n\n\n\n
Jego opisy g\u00f3rskich szlak\u00f3w, dzikich potok\u00f3w i majestatycznych las\u00f3w przenosz\u0105 czytelnika w \u015bwiat pe\u0142en pi\u0119kna i harmonii. Ossendowski opisuje Karpaty jako miejsce pot\u0119\u017cnych kataklizm\u00f3w, takich jak erupcje wulkaniczne czy epoki lodowcowe. Wspomina, \u017ce w ich wn\u0119trzach skryte s\u0105 bogactwa naturalne, takie jak ropa naftowa, gaz ziemny czy s\u00f3l, kt\u00f3re przez wieki by\u0142y wykorzystywane przez lokaln\u0105 ludno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Autor szczeg\u00f3\u0142owo omawia unikalny krajobraz prze\u0142omu Dunajca w Pieninach, jednego z najpi\u0119kniejszych miejsc w Polsce, kt\u00f3re powsta\u0142o w wyniku d\u0142ugotrwa\u0142ych proces\u00f3w erozyjnych i ruch\u00f3w g\u00f3rotw\u00f3rczych. Opisuje \u015bredniowieczne fortyfikacje, grody i zamki w regionie, takie jak zamek w Czorsztynie czy Muszynie. Szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje Krynica Zdr\u00f3j, kt\u00f3r\u0105 autor nazywa per\u0142\u0105 polskich w\u00f3d mineralnych.<\/p>\n\n\n\n
Z entuzjazmem opisuje jej walory lecznicze oraz szybki rozw\u00f3j dzi\u0119ki inwestycjom mi\u0119dzywojennym. Autor nie ogranicza si\u0119 jednak do suchych fakt\u00f3w, ale wzbogaca swoje dzie\u0142o anegdotami, legendami i osobistymi refleksjami, kt\u00f3re czyni\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 bardziej przyst\u0119pn\u0105 i interesuj\u0105c\u0105. Jego fascynacja regionem jest zara\u017aliwa, a jego dzie\u0142o to wspania\u0142a lektura dla ka\u017cdego mi\u0142o\u015bnika polskiej historii, geografii i kultury.<\/p>\n\n\n\n
Nic tylko jecha\u0107 w Karpaty, by samemu poczu\u0107 ten klimat. Mnie bardzo zainteresowali opisani przez autora Bojkowie, jedna z grup etnicznych zamieszkuj\u0105cych obszar Karpat. By\u0107 mo\u017ce spotkali\u015bcie si\u0119 ze \u015bladami kultury Bojk\u00f3w podczas pobytu w Bieszczadach.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142a to uboga i prosta ludno\u015b\u0107, kt\u00f3ra nigdy nie wykszta\u0142ci\u0142a elit i nie mia\u0142a aspiracji narodowych. Na wschodzie graniczyli z \u0141emkami, na wschodzie z Hucu\u0142ami. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 stanowili a\u017c 80% mieszka\u0144c\u00f3w Bieszczad\u00f3w w dzisiejszych polskich granicach.<\/p>\n\n\n\n
Bojkowie, podobnie jak \u0141emkowie, wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 swoj\u0105 odr\u0119bno\u015bci\u0105 kulturow\u0105 i j\u0119zykow\u0105, a ich \u017cycie by\u0142o nierozerwalnie zwi\u0105zane z g\u00f3rami. Byli jedn\u0105 z najciekawszych i jednocze\u015bnie najmniej znanych mniejszo\u015bci etnicznych zamieszkuj\u0105cych II Rzeczpospolit\u0105. Osendowski maluje obraz Bojk\u00f3w jako dumnych, pracowitych i silnych ludzi, kt\u00f3rzy stworzyli unikalny mikro\u015bwiat w sercu Karpat.<\/p>\n\n\n\n
Autor podkre\u015bla, \u017ce Bojkowie byli niezwykle samowystarczalni. Sami budowali swoje domy z drewna, wytwarzali narz\u0119dzia, a ich \u017cycie toczy\u0142o si\u0119 w zgodzie z rytmem przyrody. Osendowski zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na tradycyjn\u0105 architektur\u0119 bojkowskich chysz, czyli chat, kt\u00f3re by\u0142y charakterystyczne dla tego regionu.<\/p>\n\n\n\n
Wyd\u0142u\u017cone, z wysokimi dachami, cz\u0119sto zamieszkiwane przez ludzi i zwierz\u0119ta pod jednym dachem. W ich nieistniej\u0105cym ju\u017c \u015bwiecie kultywowano archaiczne formy \u017cycia, kt\u00f3rym zabobony i czary miesza\u0142y si\u0119 z wiar\u0105 i cerkwi\u0105. Osendowski wspomina, \u017ce kultura Bojk\u00f3w by\u0142a mocno zwi\u0105zana z duchowo\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Bojkowie piel\u0119gnowali tradycje ludowe, pe\u0142ne magicznych wierze\u0144 i obrz\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re wywodzi\u0142y si\u0119 z g\u0142\u0119bokiej wi\u0119zi z natur\u0105. Byli tak\u017ce znani z umiej\u0119tno\u015bci tworzenia pi\u0119knych wyrob\u00f3w z drewna oraz tkactwa. Osendowski napisa\u0142, Bojkowszczyzna to biedny kraj.<\/p>\n\n\n\n
Ludno\u015b\u0107 jego ci\u0119\u017cko pracuj\u0105c na ma\u0142y dostatek \u017cywi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ziemniakami i owsianymi plackami. Dzieci, nawet w wieku dwunastu lat, cz\u0119sto nie posiada\u0142y w\u0142asnych but\u00f3w i spodni, biega\u0142y boso, przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku ubrane w d\u0142ugie koszule z grubego p\u0142\u00f3tna. W innym fragmencie Osendowski wskaza\u0142, czym Bojkowie r\u00f3\u017cnili si\u0119 od \u0141emk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Charakterem beztroskim, weso\u0142ym, \u017c\u0105dnym hucznej zabawy, \u015bpiewu, ta\u0144ca i zielonej okowity, najmocniejszej. I dusz\u0119 maj\u0105 inn\u0105, zna ona \u017car nami\u0119tno\u015bci, gniew nieokie\u0142znany. Po 1945 roku Bojkowie zostali przesiedleni do Zwi\u0105zku Sowieckiego lub rozproszeni po Polsce w wyniku akcji Wis\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
\u0141\u0105cznie po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej deportowano na wsch\u00f3d lub na ziemi\u0119 odzyskane kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy Bojk\u00f3w. Tylko w akcji Wis\u0142a z powiatu leskiego wywieziono ponad 25 tysi\u0119cy os\u00f3b. Ostatnia fala deportacji nast\u0105pi\u0142a po zmianie granic w 1951 roku.<\/p>\n\n\n\n
To by\u0142 kres istnienia kultury bojkowskiej w polskich granicach. W efekcie Bieszczady zosta\u0142y wyludnione. I ponad 70 lat od zako\u0144czenia wojny osi\u0105gn\u0119\u0142y zaledwie stan zaludnienia z XVIII wieku.<\/p>\n\n\n\n
Kilkadziesi\u0105t miejscowo\u015bci wci\u0105\u017c pozostaje niezamieszkanych. Polityka totalitarnej w\u0142adzy sprawi\u0142a, \u017ce \u015blady pozaginionej ludno\u015bci Podkarpacia odnajdziemy dzi\u015b jedynie w muzeach oraz w pojedynczych przyk\u0142adach dawnego budownictwa. Zapraszam do przeczytania Karpat i Podkarpacia zamieszczonych w Polonie.<\/p>\n\n\n\n
Ksi\u0105\u017cka jest bardzo starannie przygotowana edytorsko, wydana w krajoznawczej serii Cuda Polski Rudolfa Wegnera, kt\u00f3ra ukazywa\u0142a si\u0119 w latach 30. XX wieku w Poznaniu. Ja na pewno po lekturze Karpat i Podkarpacia si\u0119gn\u0119 po inne ksi\u0105\u017cki Ferdynanda Ossendowskiego.<\/p>\n\n\n\n
A tymczasem zach\u0119cam do eksplorowania kolekcji pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej w Polonie. W opisie zostawiam link do bloga Biblioteka Vintage, gdzie znajdziecie Pa\u0144stwo materia\u0142 ilustracyjny do tego i innych odcink\u00f3w podcastu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Odcinek 10. Na szlaku z profesorem Ossendowskim. […]<\/p>\n","protected":false},"author":191,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-100249","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","img-1100-450":"","img-1120-800":"","img-870-440":"","img-850-600":"","img-480-380":"","img-300-225":"","img-540-700":"","img-75-75":"","menu-24x24":"","menu-36x36":"","menu-48x48":"","mailpoet_newsletter_max":""},"post_excerpt_stackable_v2":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Odcinek 10. Na szlaku z profesorem Ossendowskim. Do dzisiejszego odcinka Biblioteki Vintage wybra\u0142am dla Pa\u0144stwa wyj\u0105tkow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, napisan\u0105 przez bardzo tajemniczego pisarza. Ta ksi\u0105\u017cka to literacka przygoda idealna dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w g\u00f3rskich w\u0119dr\u00f3wek. Mam tu na my\u015bli ksi\u0105\u017ck\u0119 Antoniego Ferdynanda Ossendowskiego, Karpaty i Podkarpacie. Ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra zabiera czytelnik\u00f3w w podr\u00f3\u017c przez krajobrazy Beskid\u00f3w, Tatr, Pienin i Bieszczad\u00f3w. Czytaj\u0105c j\u0105, czu\u0142am si\u0119, jakbym sta\u0142a obok autora, podziwiaj\u0105c wraz z nim Karpaty sprzed stu lat. By\u0142 ranek, 2 stycznia 1945 roku. Przed dworek w \u017b\u00f3\u0142winie, ko\u0142o Podkowy Le\u015bnej, podjecha\u0142 ciemny,…<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"Maciej Bidelski","url":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/author\/mbidelski\/"},"comments_num_v2":"0 comments","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/100249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/191"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=100249"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/100249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":100255,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/100249\/revisions\/100255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=100249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}