Dzie\u0144 dobry, nazywam si\u0119 Anna Ca\u0142ka, jestem bibliotekark\u0105 i mi\u0142o\u015bniczk\u0105 odkrywania biografii. W kolejnym odcinku podcastu o zapomnianych i niezapomnianych pedagogach chcia\u0142abym przedstawi\u0107 osob\u0119 i dzie\u0142o Mariana Falskiego. \u00d3smego pa\u017adziernika przypada\u0142a 50. rocznica jego \u015bmierci. Jest to zatem chyba dobry moment, by przywo\u0142a\u0107 histori\u0119 \u017cycia tego autora i dzieje \u201eElementarza\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Marian Falski<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 7 grudnia 1881 roku w maj\u0105tku Nacz, ko\u0142o S\u0142ucka ( to tereny dzisiejszej Bia\u0142orusi). Jego ojciec J\u00f3zef wywodzi\u0142 si\u0119 ze stanu szlacheckiego a matk\u0105 by\u0142a Stanis\u0142awa z domu Je\u017cykowicz. Dzieci\u0144stwo przebiega\u0142o szcz\u0119\u015bliwie we dworze, blisko natury, w otoczeniu rodzic\u00f3w, przyjaci\u00f3\u0142 i s\u0105siad\u00f3w. W domu rodzinnym Falski rozpocz\u0105\u0142 edukacj\u0119, a po latach stwierdzi\u0142, \u017ce \u00f3wczesne metody nauki nie nale\u017ca\u0142y do naj\u0142atwiejszych. Wspomina\u0142, \u017ce z pomoc\u0105 matki i pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 specjaln\u0105 \u201ewskaz\u00f3wk\u0105\u201d uczy\u0142 si\u0119 czytania po polsku z jakiego\u015b elementarza, kt\u00f3ry by\u0142 przeznaczony do sylabizowania. Do \u0107wicze\u0144 wybrano jednak bardzo wyszukane sylaby, takie jak trudne do wym\u00f3wienia \u201ebrzda\u201d, \u201edrzda\u201d, \u201ekrzda\u201d.<\/p>\n\n\n\n Edukacj\u0119 szkoln\u0105 Falski rozpocz\u0105\u0142 od ucz\u0119szczania do trzeciej klasy gimnazjum realnego w Mi\u0144sku Litewskim. Miasto to znajdowa\u0142o si\u0119 na Ziemiach Utraconych, czyli w\u0142\u0105czonych bezpo\u015brednio do Rosji, wi\u0119c mo\u017cna by\u0142o zapomnie\u0107 o oficjalnym kultywowaniu polsko\u015bci. W szkole odezwanie si\u0119 w j\u0119zyku polskim by\u0142o traktowane jako przest\u0119pstwo i surowo karane. Je\u015bli chodzi o kontynuowanie nauki na poziomie studi\u00f3w wy\u017cszych, to tu mo\u017cliwo\u015bci by\u0142y ograniczone do zrusyfikowanego Uniwersytetu Cesarskiego w Warszawie. Jednak ostatecznie Falski rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w Warszawskim Instytucie Politechnicznym, do czego przekona\u0142 go ojciec.<\/p>\n\n\n\n Falski tak wspomina\u0142 swoje pierwsze wra\u017cenia z Warszawy: \u201ePrzejazd d\u0142ugim szerokim mostem nad tak szerok\u0105 rzek\u0105, widok na urocze domy starego miasta, Czerkiesi \u0107wicz\u0105cy na koniach poni\u017cej Zamku, dalej Zamek Kr\u00f3lewski i wysoka kolumna Zygmunta, a na Krakowskim Przedmie\u015bciu dopiero przed kilkoma miesi\u0105cami otwarty ukwiecony pomnik Mickiewicza\u201d.<\/p>\n\n\n\n Falski nigdy nie zachwyci\u0142 si\u0119 studiowaniem nauk przyrodniczych, ale og\u00f3lnie samo studiowanie mia\u0142o dla niego wielkie znaczenie. Zosta\u0142 s\u0142uchaczem Uniwersytetu Lataj\u0105cego. Tu rozwija\u0142 pasj\u0119 zajmowania si\u0119 naukami humanistycznymi.<\/p>\n\n\n\n Falski nie stroni\u0142 od polityki. W 1903 roku wst\u0105pi\u0142 do PPS-u. W jej programie widzia\u0142 szans\u0119 na zmiany spo\u0142eczne, ale nie by\u0142 zwolennikiem walki zbrojnej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Po roz\u0142amie w partii nie przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do grupy Pi\u0142sudskiego, lecz do PPS-Lewicy.<\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku 1904 roku Falski uko\u0144czy\u0142 studia i przygotowywa\u0142 si\u0119 do obrony pracy dyplomowej. Szanse na znalezienie pracy w Warszawie by\u0142y nik\u0142e, dlatego zdecydowa\u0142 si\u0119 skorzysta\u0107 z propozycji zamo\u017cnej rodziny Meyer\u00f3w i zosta\u0142 prywatnym nauczycielem ich syna. Zamieszka\u0142 pod Brwinowem, ale po\u0142\u0105czenie kolejowe z Warszaw\u0105 sprawia\u0142o, \u017ce nie by\u0142 odci\u0119ty od \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Nadszed\u0142 czas rewolucji 1905 roku. Falski zosta\u0142 jednym z organizator\u00f3w strajku w Instytucie Politechnicznym. Postulowano polonizacj\u0119 uczelni, a tak\u017ce zniszczono wielki portret cara Miko\u0142aja II. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczna wci\u0105ga\u0142a Falskiego coraz bardziej. W grudniu 1906 roku zosta\u0142 aresztowany i osadzony w Cytadeli. Wytoczono przeciwko niemu dwie sprawy: administracyjn\u0105 i karn\u0105 (o przynale\u017cno\u015b\u0107 do PPS-u). Istnia\u0142o niebezpiecze\u0144stwo wieloletniego wyroku. Jednak zbiurokratyzowany aparat carskiej w\u0142adzy dopu\u015bci\u0142 si\u0119 przeoczenia, na szcz\u0119\u015bcie dla Falskiego. Najpierw zako\u0144czy\u0142a si\u0119 sprawa administracyjna, kt\u00f3rej wyrok nakazywa\u0142 Falskiemu opuszczenie granic Rosji. Niezw\u0142ocznie wi\u0119c wyjecha\u0142 do Galicji. Dzi\u0119ki temu unikn\u0105\u0142 sprawy karnej.<\/p>\n\n\n\n Rodzina Meyer\u00f3w, ze wzgl\u0119du na stan zdrowia syna przebywa\u0142a w Genui, i ponownie zaproponowa\u0142a Falskiemu obj\u0119cie posady prywatnego nauczyciela. Cho\u0107 posad\u0119 guwernera traktowa\u0142 jako zaj\u0119cie przej\u015bciowe, zgodzi\u0142 si\u0119 na tak\u0105 propozycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n W 1909 roku Marian Falski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Krakowa. Jak wspomina\u0142 ju\u017c wtedy my\u015bla\u0142 o stworzeniu nowoczesnego podr\u0119cznika do nauki czytania i pisania.<\/p>\n\n\n\n \u201eS\u0142uchaj\u0105c \u2013 wspomina\u0142 \u2013 (\u2026) czytania pocz\u0105tkuj\u0105cego ucznia, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce niekt\u00f3re wyrazy czyta szybko i g\u0142adko, a nad innymi zatrzymuje si\u0119, b\u0105ka, duka. Pl\u0105cze litery, jakby pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 dwiema odr\u0119bnymi metodami \u2013 rozpoznawaniem wyraz\u00f3w z og\u00f3lnego kszta\u0142tu i sk\u0142adaniem liter, kt\u00f3re \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119 \u2013 nale\u017cy metodycznie zespoli\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n W\u0142asne obserwacje i prowadz\u0105ce do nich odkrycia Falski sprawdza\u0142 eksperymentuj\u0105c na \u201enieumiej\u0105cych czyta\u0107 dzieciach bawi\u0105cych si\u0119 w parkach krakowskich\u201d. Pozytywne wyniki tych do\u015bwiadcze\u0144 utwierdzi\u0142y w nim zamiar wydania podr\u0119cznika. W jego tre\u015bci zamierza\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 dotychczasow\u0105 metod\u0119 literowo-g\u0142oskow\u0105 z opracowanym przez siebie systemem wyrazowym.<\/p>\n\n\n\n Falski rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad projektem, cho\u0107 robi\u0142 to raczej z pasji. Nadziei na wydanie ksi\u0105\u017cki nie mia\u0142. Jednak los tak sprawi\u0142, \u017ce od przyjaciela z dawnych lat dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce zamo\u017cna ziemianka z Kres\u00f3w \u2013 Maria Wierzbowska \u2013 szuka mo\u017cliwo\u015bci uczczenia pami\u0119ci zmar\u0142ego m\u0119\u017ca i chcia\u0142aby dofinansowa\u0107 jaki\u015b cel spo\u0142eczny. Wdowie spodoba\u0142 si\u0119 pomys\u0142 Falskiego. Zgodnie z \u017cyczeniem sponsorki elementarz mia\u0142 by\u0107 wydany luksusowo. Ilustracje wykona\u0142 wi\u0119c krakowski malarz, ucze\u0144 Wyspia\u0144skiego, Jan Rembowski. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w 1910 roku w znacz\u0105cym jak na \u00f3wczesne czasy 10- tysi\u0119cznym nak\u0142adzie i nosi\u0142a tytu\u0142: \u201dNauka czytania i pisania dla dzieci\u201d.<\/p>\n\n\n\n Powstanie \u201eElementarza\u201d Falski skomentowa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201ePod wzgl\u0119dem tre\u015bci i metody odbiega\u0142 ten elementarz od wszystkich innych. Nie by\u0142o w nim ani sylab do sk\u0142adania, ani wyraz\u00f3w i zda\u0144 bez zwi\u0105zku, tak licznych w \u00f3wczesnych podr\u0119cznikach do nauki czytania. Wszystkie teksty by\u0142y sensowne, o charakterze powiastkowym, tylko ustopniowanym metodycznie, i w\u0142\u0105czaj\u0105cym obrazki z podpisami wprowadzaj\u0105cymi w tzw. <wyrazach podstawowych>, wprowadzaj\u0105cymi nowe litery, po jednej lub po dwie na stronicy.\u201d<\/p>\n\n\n\n W 1910 Marian Falski po\u015blubi\u0142 Iren\u0119 Oxner. Pozna\u0142 j\u0105 w 1907 roku w Zakopanem. Panna Irena by\u0142a dzia\u0142aczk\u0105 PPS-u. Pochodzi\u0142a z zamo\u017cnej spolonizowanej rodziny \u017cydowskiej, studiowa\u0142a matematyk\u0119 w Zurychu. Gdy Falski by\u0142 guwernerem u Meyer\u00f3w mia\u0142 sposobno\u015b\u0107 spotykania swej wybranki zagranic\u0105. \u015alub ich odby\u0142 si\u0119 w Zakopanem, bez udzia\u0142u go\u015bci, a ich rodziny dowiedzia\u0142y si\u0119 o wszystkim po fakcie.<\/p>\n\n\n\n M\u0142odzi nadal zajmowali si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 polityczn\u0105, wi\u0119c gdy pani Irena przyjecha\u0142a do Warszawy, by odwiedzi\u0107 rodzic\u00f3w, natychmiast zosta\u0142a aresztowana i osadzona w Cytadeli. Wysz\u0142a na wolno\u015b\u0107 po kilku tygodniach, gdy ojciec wp\u0142aci\u0142 za ni\u0105 wysok\u0105 kaucj\u0119. Potem wr\u00f3ci\u0142a do Krakowa.<\/p>\n\n\n\n Ma\u0142\u017ce\u0144stwo utrzymywa\u0142o si\u0119 ze wsparcia otrzymywanego od rodziny, z lekcji udzielanych przez Falskiego oraz z nap\u0142ywaj\u0105cych zysk\u00f3w z \u201eElementarza\u201d. Za aprobat\u0105 \u017cony Falski rozpocz\u0105\u0142 studia na Wydzia\u0142 Filozoficznym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Studia podj\u0105\u0142, poniewa\u017c zmierza\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pracy dydaktycznej.<\/p>\n\n\n\n Prace nad \u201eElementarzem\u201d trwa\u0142y nadal. Pani Falska w\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w nie z zaanga\u017cowaniem. Razem przygotowali \u201ePierwsz\u0105 czytank\u0119\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a by\u0107 \u201euzupe\u0142nieniem metody i tekstu\u201d zastosowanych w podr\u0119czniku. Wydanie ksi\u0105\u017cki tym razem sfinansowa\u0142a te\u015bciowa Falskiego. Podr\u0119cznik ukaza\u0142 si\u0119 w 1912 roku. Zosta\u0142 dobrze przyj\u0119ty przez \u015brodowisko pedagogiczne.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie w 1912 roku Falski napisa\u0142 w jednym z artyku\u0142\u00f3w, \u017ce \u201emo\u017cno\u015b\u0107 korzystania z dobrego elementarza posiada istotne znaczenie w rozwoju ka\u017cdego dziecka ze wzgl\u0119du na to, i\u017c nauka czytania jest dla niego pierwsz\u0105 prawdziw\u0105 nauk\u0105. Stosunek sw\u00f3j do elementarza ka\u017cde dziecko ujmuje bardzo \u017cywo i przenosi w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci na ksi\u0105\u017cki i nauk\u0119 w og\u00f3le. Elementarz wi\u0119c jako podr\u0119cznik naukowy, posiada znaczenie wyj\u0105tkowe i ka\u017cda reforma, podnosz\u0105ca poziom metodyki czytania i pisania, odgrywa rol\u0119 donios\u0142\u0105.\u201d<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo Falscy \u017cyli bardzo skromnie. Na dow\u00f3d tego mo\u017cna przywo\u0142a\u0107 fakt, \u017ce najcz\u0119\u015bciej pod koniec miesi\u0105ca zastawiali w lombardzie zegarek lub bi\u017cuteri\u0119. Natomiast w czasie pobytu w Zakopanem, zamawiali jeden obiad na dwoje.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie podczas czasu sp\u0119dzanego w g\u00f3rach pani Irena zacz\u0119\u0142a zauwa\u017ca\u0107 problemy ze wzrokiem. Po powrocie do Krakowa okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma powa\u017cn\u0105 chorob\u0119, kt\u00f3ra prowadzi do ca\u0142kowitej utraty wzroku.<\/p>\n\n\n\n Choroba \u017cony zawa\u017cy\u0142a na karierze naukowej Falskiego, poniewa\u017c chcia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 opiece nad pani\u0105 Iren\u0105, co te\u017c uczyni\u0142. Odrzuci\u0142 zatem ofert\u0119 obj\u0119cia maj\u0105cej powsta\u0107 Katedry Pedagogiki na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Po wybuchu I wojny \u015bwiatowej Falscy jako posiadacze obcych paszport\u00f3w musieli opu\u015bci\u0107 Krak\u00f3w. Przenie\u015bli si\u0119 do Wiednia. Tu Falski wiele czasu sp\u0119dza\u0142 w bibliotece uniwersyteckiej, pog\u0142\u0119bia\u0142 swoje studia nad literatur\u0105 dotycz\u0105c\u0105 dydaktyki czytania i pisania. Po powrocie do Krakowa zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w stworzenie Pracowni Psychologii Do\u015bwiadczalnej, w kt\u00f3rej prowadzi\u0142 swoje badania nad psychologi\u0105 czytania. W tym czasie Falski zako\u0144czy\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polityczn\u0105, cho\u0107 wci\u0105\u017c pozosta\u0142 sympatykiem PPS-u. Nade wszystko chcia\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 sprawie rozwoju o\u015bwiaty w Polsce. W\u0142a\u015bnie dlatego Falscy w 1918 roku przenie\u015bli si\u0119 do Warszawy. Pan Marian obj\u0105\u0142 posad\u0119 w Ministerstwie Wyzna\u0144 Religijnych i O\u015bwiecenia Publicznego. Wraz z now\u0105 prac\u0105 pojawi\u0142a si\u0119 propozycja nie do odrzucenia \u2013 przygotowanie dw\u00f3ch nowych elementarzy: dla m\u0142odzie\u017cy i doros\u0142ych oraz dla \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n Falski by\u0142 zwolennikiem wychowania patriotycznego, lecz sprzeciwia\u0142 si\u0119 umieszczaniu w \u201eElementarzu\u201d tre\u015bci politycznych. Nie zgodzi\u0142 si\u0119 tak\u017ce na wprowadzenie element\u00f3w religijnych.<\/p>\n\n\n\n Przy tworzeniu kolejnych edycji elementarza Falski zaprasza\u0142 do udzia\u0142u ludzi niezwykle uzdolnionych, takich jak Zofia Stryje\u0144ska czy Julian Tuwim.<\/p>\n\n\n\n W latach 30. Sytuacja finansowa Falskich sta\u0142a si\u0119 na tyle stabilna, \u017ce kilka razy wyje\u017cd\u017cali na urlop do Francji i Hiszpanii. Cho\u0107 choroba pani Ireny post\u0119powa\u0142a, Falscy starali si\u0119 prowadzi\u0107 jak najbardziej normalne \u017cycie. W 1931 roku Marian Falski by\u0142 cz\u0142onkiem delegacji Ligii Narod\u00f3w, kt\u00f3ra to delegacja uda\u0142a si\u0119 do Chin, by na pro\u015bb\u0119 tamtejszych w\u0142adz zbada\u0107 problemy miejscowej o\u015bwiaty. By\u0142a to du\u017ca wyprawa, kt\u00f3rej trasa prowadzi\u0142a przez kilka kontynent\u00f3w i obfitowa\u0142a w r\u00f3\u017cne wra\u017cenia, mi\u0119dzy innymi przyrodnicze.<\/p>\n\n\n\n Drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 Falscy przetrwali w Warszawie. Pomagali \u017cydom, pan Marian zajmowa\u0142 si\u0119 konspiracyjn\u0105 o\u015bwiat\u0105. Za swoje dzia\u0142ania zostali uhonorowani odznaczeniem Sprawiedliwi w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata.<\/p>\n\n\n\n Czasy PRL-u nie okaza\u0142y si\u0119 \u0142atwe ani dla pa\u0144stwa Falskich, ani dla dziej\u00f3w \u201eElementarza\u201d. W\u0142adza ludowa wymaga\u0142a, aby podr\u0119cznik by\u0142 nasycony socjalistycznymi tre\u015bciami. Autor wprowadzi\u0142 odniesienia do niemieckiej okupacji, zniszcze\u0144 wojennych i powszechnej biedy.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142y si\u0119 kolejne upolitycznione fragmenty, na przyk\u0142ad o \u015bwi\u0119cie 1 Maja, o Nowej Hucie oraz o Pa\u0142acu Kultury i Nauki. Jak wspomina sam Falski praca nad \u201eElementarzem\u201d w czasach PRL-u by\u0142a gehenn\u0105. Falski jako socjalista nie uwierzy\u0142 w komunizm. Ku niezadowoleniu w\u0142adzy w 1964 roku podpisa\u0142 List 34<\/em> przeciwko cenzurze i ograniczeniom w przydzia\u0142ach papieru, a trzy lata p\u00f3\u017aniej wyst\u0105pi\u0142 w obronie Adama Michnika relegowanego ze studi\u00f3w na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n\n\n\n Wszelkie poprawki do kolejnych wyda\u0144 \u201eElementarza\u201d napotyka\u0142y na nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119, rozci\u0105gni\u0119te w czasie bariery. Opr\u00f3cz codziennego trudu mi\u0142ym dowodem uznania pracy Mariana Falskiego by\u0142o przyznanie mu Orderu U\u015bmiechu.<\/p>\n\n\n\n Ma\u0142\u017ce\u0144stwo Falskich do\u017cy\u0142o zacnego wieku. Jednak oboje powa\u017cnie chorowali. Pan Marian przeszed\u0142 zawa\u0142 serca, a pani Irena ca\u0142kowicie straci\u0142a wzrok. To ona zmar\u0142a jako pierwsza w 1970 roku. Po niej, w roku 1974 odszed\u0142 Marian Falski. Mia\u0142 93 lata. Oboje zostali pochowani na warszawskich Pow\u0105zkach Wojskowych.<\/p>\n\n\n\n Pozosta\u0142 \u201eElementarz\u201d. Nadal czytany, wypo\u017cyczany, inspiruj\u0105cy\u2026<\/p>\n\n\n\n A sam Marian Falski powiedzia\u0142 kiedy\u015b:<\/p>\n\n\n\n \u201eGdy si\u0119 zastanawiam, czemu przypisa\u0107 tak d\u0142ugi \u017cywot tego Elementarza<\/em>, nasuwaj\u0105 mi si\u0119 na my\u015bl dwa zasadnicze powody. Jednym jest to, i\u017c Elementarz<\/em> ulega\u0142 cz\u0119stym przeobra\u017ceniom, rozwija\u0142 si\u0119 stale i by\u0142 ulepszany.(\u2026) Drugim powodem jest chyba to, i\u017c inni autorzy, podejmuj\u0105cy w minionym 50-leciu opracowanie elementarzy, nastawieni byli mo\u017ce bardziej na poprawienie tego podr\u0119cznika ni\u017c na opracowanie koncepcyjne odmiennego, opartego na innych za\u0142o\u017ceniach metodycznych.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u201eElementarz\u201d ukaza\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w 1910 roku. Przez ponad wiek doczeka\u0142 si\u0119 prawie 80 wyda\u0144 a jego nak\u0142ad wyni\u00f3s\u0142 blisko 20 milion\u00f3w egzemplarzy.<\/p>\n\n\n\n Wiele wi\u0119cej o \u017cyciu Mariana i Ireny Falskich mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 z ksi\u0105\u017cki \u201eZ okruch\u00f3w wspomnie\u0144\u201d, zbioru wspomnie\u0144 autorstwa Profesora Mariana Falskiego. Maszynopis autor pozostawi\u0142 swojej siostrzenicy Barbarze Szczerbi\u0144skiej. Kopia tego maszynopisu zosta\u0142a z\u0142o\u017cona w Archiwum Zak\u0142adu im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n Dzieje \u201eElementarza\u201d by\u0142y \u015bci\u015ble powi\u0105zane z kolejnymi etapami \u017cycia Falskiego. Mo\u017cna chyba pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce historia Elementarza i historia \u017cycia Mariana Falskiego przeplata\u0142y si\u0119, ewoluowa\u0142y, podlega\u0142y r\u00f3\u017cnorodnym wp\u0142ywom, cho\u0107 do ko\u0144ca by\u0142y wierne pierwotnemu kszta\u0142towi i idea\u0142om.<\/p>\n\n\n\n Do us\u0142yszenia w kolejnym odcinku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzie\u0144 dobry, nazywam si\u0119 Anna Ca\u0142ka, jestem bibliotekark\u0105 i mi\u0142o\u015bniczk\u0105 odkrywania biografii. W kolejnym odcinku podcastu o zapomnianych i niezapomnianych […]<\/p>\n","protected":false},"author":191,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-87859","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","img-1100-450":"","img-1120-800":"","img-870-440":"","img-850-600":"","img-480-380":"","img-300-225":"","img-540-700":"","img-75-75":"","menu-24x24":"","menu-36x36":"","menu-48x48":"","mailpoet_newsletter_max":""},"post_excerpt_stackable_v2":" Dzie\u0144 dobry, nazywam si\u0119 Anna Ca\u0142ka, jestem bibliotekark\u0105 i mi\u0142o\u015bniczk\u0105 odkrywania biografii. W kolejnym odcinku podcastu o zapomnianych i niezapomnianych pedagogach chcia\u0142abym przedstawi\u0107 osob\u0119 i dzie\u0142o Mariana Falskiego. \u00d3smego pa\u017adziernika przypada\u0142a 50. rocznica jego \u015bmierci. Jest to zatem chyba dobry moment, by przywo\u0142a\u0107 histori\u0119 \u017cycia tego autora i dzieje \u201eElementarza\u201d. Marian Falski urodzi\u0142 si\u0119 7 grudnia 1881 roku w maj\u0105tku Nacz, ko\u0142o S\u0142ucka ( to tereny dzisiejszej Bia\u0142orusi). Jego ojciec J\u00f3zef wywodzi\u0142 si\u0119 ze stanu szlacheckiego a matk\u0105 by\u0142a Stanis\u0142awa z domu Je\u017cykowicz. Dzieci\u0144stwo przebiega\u0142o szcz\u0119\u015bliwie we dworze, blisko natury, w otoczeniu rodzic\u00f3w, przyjaci\u00f3\u0142 i s\u0105siad\u00f3w. W domu rodzinnym Falski…<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"Maciej Bidelski","url":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/author\/mbidelski\/"},"comments_num_v2":"0 comments","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/87859","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/191"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87859"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/87859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87877,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/87859\/revisions\/87877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}