Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Dzie\u0144 dobry Pa\u0144stwu. Z tej strony Kasia Go\u0142ubiew \u2013 Bibliowywiad na Goc\u0142awskiej. 2026 rok. Dok\u0142adnie 50 lat temu wybuch\u0142y strajki i w tym roku nasza biblioteka wsp\u00f3lnie z bibliotekami w P\u0142ocku i Radomiu zainicjowa\u0142a projekt edukacyjny \u201eRadom Ursus P\u0142ock wsp\u00f3lna rana, wsp\u00f3lna pami\u0119\u0107\u201d. I w ramach tego projektu nagrywam podcast ze specjalnym go\u015bciem. Ko\u0142o mnie siedzi pan doktor habilitowany Sebastian Pi\u0105tkowski z Radomskiej Delegatury IPN. Ja tylko chcia\u0142abym jeszcze z tytu\u0142em wst\u0119pu doda\u0107, \u017ce prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej obj\u0105\u0142 honorowym patronatem nasz projekt edukacyjny oraz pan marsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa mazowieckiego Adam Struzik. Dzie\u0144 dobry Panie doktorze.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Dzie\u0144 dobry. Pi\u0119knie dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie. Naprawd\u0119 bardzo mi mi\u0142o, \u017ce znalaz\u0142em si\u0119 tutaj i zosta\u0142em przedstawiony tak niezwykle super.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Bardzo dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce Pan przyj\u0105\u0142 zaproszenie. To dla nas ogromny zaszczyt i ogromna nobilitacja go\u015bci\u0107 Pana w naszych skromnych bibliotecznych progach, zw\u0142aszcza, \u017ce Pan przyjecha\u0142 z Radomia.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian (\u015bmiech): Bo\u017ce \u015bwi\u0119ty, nie wiem co powiedzie\u0107 w tym momencie. Trasa by\u0142a \u015bwietna. Tak jak tutaj m\u00f3wi\u0142em Pani kole\u017cankom pierwszy raz jestem na Pradze i super.<\/p>\n\n\n\n
Polecamy si\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107. Naprawd\u0119 bardzo mi mi\u0142o tutaj by\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Panie Sebastianie jest pan u nas, poniewa\u017c chcia\u0142abym porozmawia\u0107 z panem o wydarzeniach czerwcowych z 76. roku w zwi\u0105zku w\u0142a\u015bnie z tym projektem edukacyjnym, w kt\u00f3rym nasza biblioteka uczestniczy. I moje pierwsze pytanie jest takie. Ja rozumiem, \u017ce pan bardziej skupiony b\u0119dzie na Zak\u0142adach Metalowych imienia Karola \u015awierczewskiego w Radomiu, w kt\u00f3rych wybuch\u0142y strajki 50 lat temu. Natomiast ja b\u0119d\u0119 te\u017c pyta\u0142a o warszawski Ursus. Dlaczego pana zdaniem, pana historycznym zdaniem, akurat w Zak\u0142adach Mechanicznych w Ursusie wybuch\u0142y te strajki, skoro w samej Warszawie dzia\u0142a\u0142o wiele innych pot\u0119\u017cnych fabryk? I ile jest prawdy w tym, \u017ce tak\u0105 iskr\u0105 zapaln\u0105, co do wybuchu tych protest\u00f3w w Ursusie, by\u0142y rozmowy kobiet w szatni, kt\u00f3re te kobiety dzie\u0144 wcze\u015bniej us\u0142ysza\u0142y w radiu o czekaj\u0105cych polskiej rodziny znacznych podwy\u017ckach? Czy to prawda, \u017ce st\u0105d narodzi\u0142 si\u0119 protest?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Prosz\u0119 Pa\u0144stwa tak, ja oczywi\u015bcie jestem radomianinem. Mog\u0119 tak powiedzie\u0107 nieskromnie. Jestem te\u017c \u015bwiadkiem tych wydarze\u0144, bo chocia\u017c by\u0142em kilkuletnim ch\u0142opcem wtedy. To jest tak, \u017ce czasami pewne wydarzenia z dzieci\u0144stwa zapadaj\u0105 w pami\u0119\u0107 i akurat ten dzie\u0144, akurat mieszka\u0142em i tam po dzi\u015b dzie\u0144 mieszkaj\u0105 moi rodzice w takim miejscu do\u015b\u0107 newralgicznym. Niedaleko komitetu wojew\u00f3dzkiego PZPR, sp\u0119dzi\u0142em ten ca\u0142y dzie\u0144 przy oknie, tak naprawd\u0119 obserwuj\u0105c to, co si\u0119 dzia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: W\u0142a\u015bnie co si\u0119 dzia\u0142o?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Wi\u0119c pewne wra\u017cenia mam, ale ja chcia\u0142bym zacz\u0105\u0107 od pewnej sprawy podstawowej. Bo pani zada\u0142a bardzo ciekawe pytanie i to pytanie, dlaczego na przyk\u0142ad Ursus, a nie inne wielkie zak\u0142ady przemys\u0142owe<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak, w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Czy na przyk\u0142ad w Radomiu, kt\u00f3ry by\u0142 te\u017c takim o\u015brodkiem bardzo silnie uprzemys\u0142owionym, dlaczego akurat Zak\u0142ady Metalowe im. genera\u0142a Waltera, a nie inne fabryki. Wi\u0119c ja bym chcia\u0142 zacz\u0105\u0107 od tego, \u017ce my cz\u0119sto patrzymy na to wszystko tak, \u017ce nagle pstryk i mamy protest.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: A to by\u0142o bardziej z\u0142o\u017cone.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: To by\u0142o bardziej z\u0142o\u017cone. Trzeba pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce ja ju\u017c nie chc\u0119 wchodzi\u0107 w kwestie gospodarki epoki Edwarda Gierka, tylko trzeba zacz\u0105\u0107 od tzw. operacji lato 76.<\/p>\n\n\n\n
To by\u0142a operacja przygotowywana przez w\u0142adz\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a oswoi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo z tym, \u017ce ceny \u017cywno\u015bci wzrosn\u0105. I to jest bardzo fajne, bo pocz\u0105wszy od tego, \u017ce na przyk\u0142ad w prasie pojawia\u0142o si\u0119 du\u017co artyku\u0142\u00f3w, o tym, \u017ce gdzie\u015b tam na zachodzie te ceny wzrastaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Na zachodzie.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Na zachodzie. Prowadzono rozmowy na przyk\u0142ad z ksi\u0119\u017cmi sugeruj\u0105ce, \u017ce tutaj te ceny musz\u0105 wzrosn\u0105\u0107. Jakby ca\u0142a ta dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 temu, \u017ce cz\u0142owiek ogl\u0105daj\u0105cy telewizj\u0119, s\u0142uchaj\u0105cy radia czy czytaj\u0105cy gazety mia\u0142 sam doj\u015b\u0107 do wniosku\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kasia: \u017be wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej te podwy\u017cki b\u0119d\u0105\u2026<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: \u017be \u017cywno\u015b\u0107 jest za tania<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: I te ceny powinny wzrosn\u0105\u0107. Wi\u0119c mamy tutaj takie przygotowanie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Takie pod\u0142o\u017ce.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, mamy takie pod\u0142o\u017ce i tylko, \u017ce takie bardzo og\u00f3lne. Natomiast to, \u017ce w pewnym momencie 24 czerwca wieczorem ludzie siedz\u0105 w domach, maj\u0105 w\u0142\u0105czone telewizory i no mamy jeden program telewizji, wi\u0119c leci posiedzenie Sejmu i wychodzi premier Piotr Jaroszewicz i jest po prostu strza\u0142, kt\u00f3ry jest bomb\u0105. Ludzie spodziewali si\u0119, \u017ce te ceny tam wzrosn\u0105 3-5%. Natomiast te podwy\u017cki, kt\u00f3re premier og\u0142asza, to jest po prostu masakra. Ceny mi\u0119sa, ceny ry\u017cu, ceny cukru. To jest wzrost od 60 do 80%. Ja tutaj te\u017c chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, bo wiele os\u00f3b tego nie rozumie. Stosuj\u0105c pewne uproszczenie, wszystkie sklepy w Polsce s\u0105 pa\u0144stwowe. Nie ma w\u0142a\u015bciwie prywatnego handlu poza tam jakimi\u015b drobnymi.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Ale spo\u017cywcze by\u0142y pa\u0144stwowe.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, wi\u0119c czy ten sklep si\u0119 nazywa Sp\u00f3\u0142dzielni Spo\u0142em czy jakich\u015b innej? On jest pa\u0144stwowy i to powoduje, \u017ce ceny we wszystkich sklepach s\u0105 takie same. Je\u017celi ja mieszkam w Radomiu i p\u0142ac\u0119 za bochenek chleba 3 z\u0142, jad\u0119 do Gda\u0144ska czy do Warszawy te\u017c p\u0142ac\u0119 3 z\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c s\u0105 to regulowane ceny i cz\u0119sto jak rozmawiam z m\u0142odymi lud\u017ami, to s\u0142ysz\u0119 takie \u201eO, no, no, podnie\u015bli ceny, to trzeba by\u0142o szuka\u0107 promocji. Albo i\u015b\u0107 do innego sklepu\u201d. Nie, nie by\u0142o czego\u015b takiego. Wi\u0119c je\u017celi dostawa\u0142em pensj\u0119 w okre\u015blonej wysoko\u015bci, dostawa\u0142em t\u0105 kas\u0119, mog\u0142em sobie bardzo precyzyjnie zaplanowa\u0107 wydatki w ka\u017cdym miesi\u0105cu. To p\u0142ac\u0119 za mieszkanie, to mam na przejazdy. I nagle tutaj okazuje si\u0119, \u017ce premier og\u0142asza mordercz\u0105 po prostu podwy\u017ck\u0119 cen. Niezwyk\u0142\u0105. W\u0142adza si\u0119 przygotowa\u0142a do tego. W\u0142adza si\u0119 przygotowa\u0142a do tego, bo 25 czerwca rano we wszystkich zak\u0142adach przemys\u0142owych mia\u0142y odby\u0107 si\u0119 tak zwane konsultacje. Czyli po tym, co ludzie wys\u0142uchali, dzia\u0142acze partyjni, kierownicy zak\u0142ad\u00f3w mieli spotka\u0107 si\u0119 z za\u0142ogami i po prostu wyja\u015bni\u0107 im, uspokoi\u0107 te nastroje i te spotkania mia\u0142y miejsce. Natomiast by\u0142y takie firmy, jakby\u015bmy dzisiaj powiedzieli, by\u0142y takie zak\u0142ady, jak na przyk\u0142ad Ursus, czy Zak\u0142ady Metalowe w Radomiu,<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Czy Petrochemia P\u0142ock.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, czy Petrochemia, gdzie jeszcze przed tymi tak zwanymi konsultacjami i ich w trakcie dosz\u0142o do awantur i ludzie nie chcieli tego s\u0142ucha\u0107. W Radomiu, w Zak\u0142adach Metalowych, tutaj te opowie\u015bci s\u0105 r\u00f3\u017cne, wyszed\u0142 dyrektor i powiedzia\u0142: \u201eCo wam si\u0119 zachciewa? Samochod\u00f3w wam si\u0119 zachciewa? Wycieczek zagranicznych?\u201d Doprowadzi\u0142 ludzi do sza\u0142u. I ci ludzie, tutaj te\u017c to jest wa\u017cne, prosz\u0119 zauwa\u017cy\u0107, to nie by\u0142 strajk, to nie by\u0142a jaka\u015b przerwa w pracy. Oni chcieli p\u00f3j\u015b\u0107 do w\u0142adzy i poprosi\u0107 o odwo\u0142anie tych podwy\u017cek, bo te podwy\u017cki rujnowa\u0142y ich bud\u017cety. I tutaj pojawia si\u0119 taki aspekt, na kt\u00f3ry ja cz\u0119sto zwracam uwag\u0119 opowiadaj\u0105c o tym. Kiedy robotnicy wyszli z Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych w Radomiu, prosz\u0119 zobaczy\u0107, mogli p\u00f3j\u015b\u0107 pod Urz\u0105d Miejski, mogli p\u00f3j\u015b\u0107 pod Urz\u0105d Wojew\u00f3dzki. Radom by\u0142 wojew\u00f3dztwem wtedy. Nie, oni, jak gdyby intuicyjnie, skierowali si\u0119 pod Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR. Bo mimo tej fikcji administracyjnej wiedziano doskonale, gdzie si\u0119 rozdaje karty. Premier og\u0142osi\u0142 podwy\u017ck\u0119, ale doskonale wiedziano, \u017ce decyzja o tym, czy ta podwy\u017cka zostanie utrzymana, czy odwo\u0142ana, spoczywa w komitecie centralnym PZPR.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: I pan to widzia\u0142 z okna?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ja widzia\u0142em z okna, tutaj nie b\u0119d\u0119 pa\u0144stwu opowiada\u0142, ja jestem, je\u017celi kto\u015b z pa\u0144stwa zna Radom, ja jestem wychowany przy ulicy Sportowej 1. To jest bardzo niedaleko Radomskiej Wytw\u00f3rni Telefon\u00f3w by\u0142ej. Natomiast ja to pami\u0119tam, widzia\u0142em jak z RWT szli robotnicy, widzia\u0142em jak skrzy\u017cowanie r\u00f3g ulicy Struga i wtedy 1 Maja, dzisiaj 25 Czerwca, zosta\u0142o zablokowane przez samochody. I te\u017c mam takie wspomnienie, \u017ce po po\u0142udniu z ch\u0142opakami polecieli\u015bmy w stron\u0119 Komitetu. Natomiast by\u0142a pi\u0119kna pogoda, w og\u00f3le nie by\u0142o wiatru. I pami\u0119tam, jest taka apteka niedaleko, dolecia\u0142em do tej apteki i ju\u017c mia\u0142em za\u0142zawione oczy, bo tyle by\u0142o gazu w powietrzu. Pami\u0119tam te\u017c, \u017ce mia\u0142em pojemnik od gazu \u0142zawi\u0105cego gdzie\u015b tam przez lata, natomiast ten pojemnik mi zagin\u0105\u0142, nie wiem co si\u0119 z nim sta\u0142o.(\u015bmiech) Wi\u0119c to s\u0105 takie wspomnienia dziecka. Natomiast, natomiast tak jak powiedzia\u0142em na pocz\u0105tku naszej rozmowy s\u0105 takie chwile w \u017cyciu, kt\u00f3re zapadaj\u0105 w pami\u0119\u0107 i takie epizody akurat mi zapad\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: No to co z tymi kobietami?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Aaa no oczywi\u015bcie je\u017celi m\u00f3wimy o genezie tego protestu<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak. Takim zal\u0105\u017cku.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: To te\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107, bo dzisiaj je\u017celi m\u00f3wimy o ma\u0142\u017ce\u0144stwie, m\u00f3wimy o zwi\u0105zku, to jest takie partnerskie bardziej. Wtedy ten model rodziny, prowadzenia gospodarstwa domowego by\u0142 inny. Ja nie chc\u0119 tutaj kolokwializowa\u0107 czy upraszcza\u0107, ale prawda jest taka. Je\u017celi wyobrazimy sobie rodzin\u0119, gdzie i kobieta i m\u0119\u017cczyzna pracowali, to tak naprawd\u0119 m\u0119\u017cczyzna przynosi\u0142 pieni\u0105dze do domu i ma\u0142o go co obchodzi\u0142o. On nie gotowa\u0142 obiad\u00f3w, on nie zajmowa\u0142 si\u0119 wychowywaniem dzieci. Dzisiaj to jest troch\u0119 inaczej, wi\u0119c kobieta, czy \u017cona, czy dziewczyna, czy matka, ona musia\u0142a, jak by\u015bmy dzisiaj powiedzieli, spina\u0107 ten bud\u017cet finansowo. I wydaje mi si\u0119, \u017ce to, co powiedzia\u0142 premier Jaroszewicz, ta gigantyczna podwy\u017cka, no bo ona by\u0142a gigantyczna, naprawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: No kilkadziesi\u0105t procent to jest ogromnie du\u017co.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: My d\u0142ugo mogliby\u015bmy rozmawia\u0107. Naprawd\u0119 jest ten aspekt, \u017ce robotnicy zarabiali ma\u0142o. To jest tak, \u017ce ta propaganda epoki Edwarda Gierka, ona si\u0119 szczyci\u0142a tym, \u017ce pensje ros\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: A w\u0142a\u015bnie, czy one ros\u0142y?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: One ros\u0142y. One ros\u0142y. I ta pensja w 1975-1976 roku wynosi\u0142a nieco ponad 4 tysi\u0105ce z\u0142otych. Natomiast na czym polega\u0142 problem? By\u0142y gigantyczne dysproporcje w wynagrodzeniach. Taki niewykwalifikowany robotnik w Ursusie, czy w zak\u0142adach metalowych, przy tej pensji \u015bredniej 4 tysi\u0105ce, on zarabia\u0142 2 tysi\u0105ce. To by\u0142o to s\u0142ynne powiedzenie \u201eCzy si\u0119 stoi, czy si\u0119 le\u017cy, 2 tysi\u0105ce si\u0119 nale\u017cy\u201d. Je\u017celi kto\u015b by\u0142 po szkole zawodowej w takich zak\u0142adach metalowych, czy w Ursusie, zarabia\u0142 troch\u0119 powy\u017cej \u015bredniej.<\/p>\n\n\n\n
Ale co szokowa\u0142o ludzi? Bardzo wysokie pensje w administracji, te\u017c partyjno-pa\u0144stwowej. Robotnik, kt\u00f3ry pracowa\u0142 przy maszynie, zarabia\u0142 dw\u00f3jk\u0119. Natomiast sekretarz Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR w Radomiu zarabia\u0142 10 tysi\u0119cy z\u0142otych. Nie wytwarzaj\u0105c tak naprawd\u0119 niczego. Co wi\u0119cej, ta podwy\u017cka, o kt\u00f3rej m\u00f3wimy, ona zosta\u0142a poprzedzona, m\u00f3wi\u0142em o tych konsultacjach.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ale by\u0142o powiedziane: \u201eB\u0119d\u0105 podwy\u017cki, ale b\u0119d\u0105 te\u017c rekompensaty\u201d. Czyli tak, jakby\u015bmy dzisiaj powiedzieli, pewne wyr\u00f3wnania.<\/p>\n\n\n\n
Kasia (w tle): Dop\u0142aty mo\u017ce\u2026<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, dop\u0142aty, \u017ceby to nie by\u0142o takie dotkliwe. Ale po dzi\u015b dziennie wiadomo, kto wpad\u0142 na absurdalny pomys\u0142 zupe\u0142nie, \u017ceby uzale\u017cni\u0107 te dop\u0142aty od wysoko\u015bci wynagrodzenia. Czyli logiczne by\u0142oby to, \u017ce je\u017celi zarabiam najmniej, powinienem mie\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 dop\u0142at\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Dok\u0142adnie.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: A zrobiono inaczej. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zarabia\u0142 2 tysi\u0105ce, dostawa\u0142 250 tysi\u0119cy dop\u0142aty. A cz\u0142owiek, kt\u00f3ry zarabia\u0142 10 tysi\u0119cy, 600 z\u0142 dop\u0142aty. Wi\u0119c to by\u0142o kompletnie absurdalne. Wydaje mi si\u0119, \u017ce to nie wiem, jaki\u015b spisek ksi\u0119gowych, bo to \u0142atwo by\u0142o (\u015bmiech), \u0142atwo by\u0142o to jakby tutaj wyliczy\u0107. Natomiast to by\u0142o szalone pod tym wzgl\u0119dem.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: To musia\u0142 by\u0107 spisek rz\u0105dowych ksi\u0119gowych.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak. I po dzi\u015b dzie\u0144 wiadomo, wi\u0119c te dop\u0142aty to jest prosz\u0119 Pa\u0144stwa kompletnie fatalne rozwi\u0105zanie. Poza tym ja cz\u0119sto te\u017c m\u00f3wi\u0142em studentom. Niezwykle wa\u017cny jest moment og\u0142oszenia takich radykalnych zmian. My dzisiaj jeste\u015bmy przyzwyczajeni do tego, \u017ce nie obchodzimy imienin w\u0142a\u015bciwie. Dzisiaj si\u0119 obchodzi urodziny. Ale wtedy obchodzono imieniny. I dzisiaj jeste\u015bmy przyzwyczajeni do tego, \u017ce jak nam wypada jakie\u015b \u015bwi\u0119towanie, to imprezujemy w weekendy.<\/p>\n\n\n\n
Nawet je\u017celi mamy urodziny czy imieniny \u015broda czwartek, to si\u0119 to przenosi na weekend. Wtedy by\u0142o inaczej. Je\u017celi imieniny wypada\u0142y konkretnego dnia, to go\u015bcie przychodzili konkretnego dnia. Wi\u0119c mamy 24 czerwca. Imieniny Jana i Danuty. Najbardziej popularne imiona wtedy w Polsce, jedne z najbardziej. Wi\u0119c mamy tu fatalny dla w\u0142adzy moment, bo w tysi\u0105cach polskich dom\u00f3w odbywaj\u0105 si\u0119 imprezy. Jest ten telewizor z jednym programem. Wiadomo, on i dzisiaj jest cz\u0119sto w\u0142\u0105czony. Nie se tam leci ten \u201ePotop\u201d czy \u201eZnachor\u201d, czy co\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ale wtedy leci posiedzenie Sejmu. I ludzie siedz\u0105 przy sto\u0142ach, przy sa\u0142atce jarzynowej, przy w\u0119dlinie i przy kieliszku.<\/p>\n\n\n\n
I nagle s\u0142ysz\u0105, \u017ce premier og\u0142asza jak gdyby radykalne zmiany cen. Wi\u0119c oczywi\u015bcie ten protest, ta geneza, spr\u0119\u017cyn\u0105 s\u0105 kobiety. Bo to one jak gdyby rozumia\u0142y, wydaje mi si\u0119 w pewnych aspektach bardziej ni\u017c m\u0119\u017cczy\u017ani, jak te podwy\u017cki uderz\u0105\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kasia (w tle): W bud\u017cet.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: W domowe finanse ka\u017cdej rodziny. I to one i na Wydziale P6 w Radomiu i w Ursusie po prostu kiedy przysz\u0142y na sz\u00f3st\u0105 rano do pracy, powiedzia\u0142y \u201eNie pracujemy\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Powiedzia\u0142y \u201eNie pracujemy?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, powiedzia\u0142y \u201eNie pracujemy\u201d, nie przyst\u0105pi\u0142y do pracy.<\/p>\n\n\n\n
I tak jak powiedzia\u0142em, to nie by\u0142 jaki\u015b protest, strajk okupacyjny. W przypadku Radomia postanowiono p\u00f3j\u015b\u0107 do w\u0142adz i poprosi\u0107. Poprosi\u0107 o to, \u017ceby te podwy\u017cki zosta\u0142y odwo\u0142ane. I to przej\u015bcie pod Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kasia (w tle): To, co pan pami\u0119ta\u2026<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w pewnym momencie, a to ju\u017c jest inna historia, w wydarzenia, w wyniku kt\u00f3rych ten komitet zosta\u0142 zdobyty i podpalony.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: No w\u0142a\u015bnie robotnicy, kt\u00f3rzy strajkowali, czy to w Radomiu, czy w Ursusie, czy w P\u0142ocku, czy te\u017c w innych miastach w tym czasie, na pewno mieli w pami\u0119ci Pozna\u0144. Tragiczny Pozna\u0144 sprzed 20 lat i masakr\u0119 na Wybrze\u017cu. Musieli by\u0107 bardzo zdeterminowani, skoro nie bali si\u0119 konsekwencji. No pan jako ma\u0142e dziecko, pami\u0119ta do tej pory ten gaz, ale przecie\u017c w\u0142adza mog\u0142a te\u017c strzela\u0107 do robotnik\u00f3w i ich zabi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ja jeszcze raz podkre\u015bl\u0119, prosz\u0119 Pa\u0144stwa, oczywi\u015bcie. Ja nie wiem: Pozna\u0144 56 to by\u0142o 20 lat wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Wi\u0119c ci m\u0142odzi ludzie mogli o tym s\u0142ysze\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Inna w\u0142adza by\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ale Wybrze\u017ce, ta masakra dokonana przez Gomu\u0142k\u0119 i jego ekip\u0119\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kasia ( w tle): W siedemdziesi\u0105tym\u2026<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: To by\u0142y nie tak dawne wydarzenie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Tak, 6 lat wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Wi\u0119c ja jeszcze raz podkre\u015bl\u0119. Tutaj na przyk\u0142ad w Zak\u0142adach Metalowych nikt nie rzuci\u0142 has\u0142a: \u201eChod\u017acie, zniszczymy siedzib\u0119 partii\u201d. Tylko to by\u0142 pokojowy protest, gdzie robotnicy poszli do w\u0142adzy z uprzejm\u0105 pro\u015bb\u0105, \u017ceby kto\u015b zadzwoni\u0142 do Warszawy i doprowadzi\u0142 do odwo\u0142ania podwy\u017cek. To, co wspominaj\u0105 \u015bwiadkowie, wyszli robotnicy z Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych w Radomiu, ich delegacje posz\u0142y do Blaszanki, do innych zak\u0142ad\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 robotnik\u00f3w si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0142a do nich, ale te\u017c trzeba pami\u0119ta\u0107 o tym, by\u0142o wielu, kt\u00f3rzy si\u0119 nie przy\u0142\u0105czyli. I ten t\u0142um zgromadzi\u0142 si\u0119 pod Komitetem. Jego przedstawiciele weszli i zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozmowa z pierwszym sekretarzem Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR w Radomiu i zosta\u0142a mu przekazana pro\u015bba: \u201eNiech pan, niech towarzysz zadzwoni do Warszawy i co\u015b z tym zrobi\u201d. I tutaj zaczynaj\u0105 si\u0119 kontrowersje, bo pan Prokopiak, kt\u00f3ry by\u0142 sekretarzem, on twierdzi, \u017ce zadzwoni\u0142 i powiedziano mu, \u017ceby spada\u0142, jak by\u015bmy dzisiaj powiedzieli, \u017ce nie ma mowy. Inni twierdz\u0105, \u017ce takiego telefonu w og\u00f3le nie by\u0142o. Natomiast tutaj mamy do czynienia z czym\u015b takim, co nazywa si\u0119 psychologi\u0105 zachowania si\u0119 t\u0142umu. By\u0142a pi\u0119kna pogoda, by\u0142 ranek, wi\u0119c w\u0142adze stan\u0119\u0142y na stanowisku, a niech sobie postoj\u0105 pod tym Komitetem. Jest \u0142adna, to tam rozejd\u0105 si\u0119, zatomizujemy ten protest i on si\u0119 sam, jak gdyby…<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Znudzi im si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, znudzi im si\u0119. Doskonale pani powiedzia\u0142a \u201eznudzi im si\u0119\u201d. Natomiast tym ludziom si\u0119 nie znudzi\u0142o. Oni tam stali i tu te\u017c s\u0105 pewne kontrowersje.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy sekretarz otrzyma\u0142 tak\u0105 informacj\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie odwo\u0142ania tych podwy\u017cek, a ludzie czekali. Ludzie czekali od rana do godziny 14.30 pod tym Komitetem na jak\u0105\u015b informacj\u0119. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ca\u0142a… wszyscy pracownicy tego Komitetu ewakuowali si\u0119 przez tylne wyj\u015bcie. \u017be tutaj nikogo nie ma.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Czyli zachowali si\u0119 jak tch\u00f3rze?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Znaczy wie pani, to jest tak. Janusz Prokopiak wyda\u0142 wspomnienia na ten temat.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Ok.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: I to jest bardzo ciekawe, bo jego wizja zderza si\u0119 z tym, co opowiadaj\u0105 \u015bwiadkowie. Dla niego to by\u0142a jedna wielka prowokacja, bo on opisuje o tak, 6 rano, w\u00f3zki akumulatorowe, bia\u0142o-czerwone flagi. To wszystko musia\u0142o by\u0107 przygotowane jako\u015b. Natomiast ja jestem przekonany, \u017ce by\u0142 protest spontaniczny. I kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nikogo nie ma, to s\u0105 r\u00f3\u017cne opowie\u015bci. \u017be kto\u015b opowiada, \u017ce nagle bochenek chleba wyrzucono przez okno. Ten t\u0142um wdar\u0142 do budynku. W siedzibie komitetu wojew\u00f3dzkiego PZPR by\u0142 tak zwany Konsum. To by\u0142 sklep przeznaczony tylko dla pracownik\u00f3w. I ludzie zobaczyli ten sklep pe\u0142en najr\u00f3\u017cniejszych towar\u00f3w. Szynek\u2026<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Pomara\u0144czy\u2026<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Pomara\u0144czy, rzeczy, kt\u00f3rych nie by\u0142o w og\u00f3le w sklepach.<\/p>\n\n\n\n
Zacz\u0119li to wyrzuca\u0107 przez okno. Jest ta s\u0142ynna akcja, gdzie znaleziono perski dywan i wyrzucono ten dywan przez okno i p\u00f3\u017aniej by\u0142 traktor na jednej z ulic i ci\u0105gano go po ulicach. To by\u0142 szok, jak r\u00f3\u017cni si\u0119 postrzeganie rzeczywisto\u015bci przez pracownik\u00f3w partyjnych w stosunku do postrzegania tej rzeczywisto\u015bci przez robotnik\u00f3w. Ja powiedzia\u0142em przed chwil\u0105, niewykwalifikowany robotnik w zak\u0142adach metalowych zarabia\u0142 2 tysi\u0105ce. Sekretarz Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR zarabia\u0142 10 tysi\u0119cy. Wi\u0119c ten robotnik wytwarza\u0142 co\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Natomiast ten kole\u015b z Komitetu on w\u0142a\u015bciwie zajmowa\u0142 si\u0119 gadaniem i niczym konkretnym. Wi\u0119c to by\u0142 szok. I ja chcia\u0142bym jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119. Nie b\u0119d\u0119 tutaj pionierem, bo m\u00f3wi\u0142 o tym profesor Jerzy Eisler i inni. To jest tak, \u017ce ten protest radomski rodzi si\u0119 spontanicznie, ale ludzie bior\u0105 ze sob\u0105 bia\u0142o-czerwone flagi. \u015apiewaj\u0105 r\u00f3\u017cne pie\u015bni, \u015bpiewaj\u0105 Mi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119, ale p\u00f3\u017aniej \u015bpiewaj\u0105 te\u017c hymny stoj\u0105c przed Komitetem. I warto to podkre\u015bli\u0107, \u017ce je\u017celi komitet partii zostaje zdobyty, ludzie wchodz\u0105 na dach, \u015bci\u0105gaj\u0105 z masztu na tym dachu czerwon\u0105 flag\u0119 i zawieszaj\u0105 bia\u0142o-czerwon\u0105, to o czym\u015b \u015bwiadczy. To o czym \u015bwiadczy, \u015bwiadczy to o tym, \u017ce tu nie chodzi o to tylko, \u017ceby mortadela czy kie\u0142basa krakowska by\u0142a ta\u0144sza. Tu chodzi o w\u0142a\u015bnie, o jak\u0105\u015b wolno\u015b\u0107, o to, \u017ceby sko\u0144czy\u0107 z tym k\u0142amstwem, i to jest pi\u0119kne w tym wszystkim.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Wspomnia\u0142 pan, \u017ce te strajki by\u0142y bardziej pokojowe. Natomiast my\u015bl\u0119, \u017ce pracuj\u0105cych w r\u00f3\u017cnych zak\u0142adach robotnik\u00f3w, mieli ci robotnicy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej za uczestnictwo, nawet w pokojowych manifestacjach, ze strony w\u0142adz mo\u017ce ich spotka\u0107 jaka\u015b kara. Przez nies\u0142awne \u015bcie\u017cki zdrowia po wilcze bilety, czy te\u017c wyrzucenie z pracy w momencie, kiedy to pa\u0144stwo, w latach 70. by\u0142y jedynym pracodawc\u0105. Chcia\u0142abym te\u017c zapyta\u0107 o specyficzne takie represje zbiorowe, o kt\u00f3rych s\u0142ysza\u0142am, na przyk\u0142ad, czy to prawda, \u017ce w Radomiu ograniczono dostawy mi\u0119sa i na przyk\u0142ad zakazano w kinach wy\u015bwietlania film\u00f3w zagranicznych, tych z Zachodu?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Ja powiem tak, je\u017celi chodzi o represj\u0119, to oczywi\u015bcie pani wspomnia\u0142a o grudniu 70.roku. Tutaj trzeba podkre\u015bli\u0107 — Edward Gerek mia\u0142 obsesj\u0119 tego grudnia. Ta masakra na Wybrze\u017cu, w\u0142a\u015bciwie niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce takim live motywem Gierka by\u0142o nigdy wi\u0119cej grudnia.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: W\u0142a\u015bnie o to chcia\u0142am zapyta\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak, dlatego te\u017c, jak \u015bci\u0105gano do Radomia, \u015bci\u0105gni\u0119to do Radomia p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca milicjant\u00f3w i zomowc\u00f3w. Z Wy\u017cszej Szko\u0142y Oficerskiej w Szczytnie i tutaj ich przerzucono samolotami, kt\u00f3re l\u0105dowa\u0142y na lotnisku. Z Lublina, z Kielc, z Warszawy, z \u0141odzi. Natomiast bro\u0144 zosta\u0142a zdeponowana. Tu wi\u0119c na ulicach Radomia i innych miast nie pad\u0142y strza\u0142y. I tutaj trzeba powiedzie\u0107, \u017ce Gierek tutaj i jego ekipa zdawa\u0142a sobie doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce gdyby kto\u015b strzeli\u0142, to mieliby\u015bmy powt\u00f3rk\u0119 z Wybrze\u017ca, przynajmniej w takim uj\u0119ciu medialnym. Wi\u0119c ci zomowcy, kt\u00f3rzy tutaj pacyfikowali ten protest, byli wyposa\u017cenie oczywi\u015bcie he\u0142my, tarcze, pa\u0142ki szturmowe, pojemniki z gazem w \u0142zawi\u0105cym. Mamy te zdj\u0119cia pokazuj\u0105ce te wozy bojowe z sikawkami do rozp\u0119dzania t\u0142umu, wi\u0119c tutaj \u017cadne strza\u0142y na ulicach Radomia nie pad\u0142y. Natomiast protest zosta\u0142 st\u0142umiony bardzo krwawo.<\/p>\n\n\n\n
Jak si\u0119 czyta relacje tych os\u00f3b, ludzi, kt\u00f3rzy tam byli, to czasami trudno w to uwierzy\u0107 po prostu. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce ja czyta\u0142em dokumenty. Codziennie Komenda Wojew\u00f3dzka Milicji wysy\u0142a\u0142a do Warszawy MSW-u raport. I to jest bardzo ciekawe, \u017ce wieczorem, wieczorem 25 czerwca wys\u0142ano raport m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce protestowali robotnicy, pod te wydarzenia podpi\u0119\u0142y si\u0119 elementy z marginesu spo\u0142ecznego, kt\u00f3re przyst\u0105pi\u0142y do rabowania sklepu. Nikt nie napisa\u0142 wtedy, \u017ce pracownicy Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych czy innych zak\u0142ad\u00f3w rozbijali sklepy czy kradli. Natomiast ju\u017c nast\u0119pnego dnia poszed\u0142 raport do Warszawy, m\u00f3wi\u0105cy, \u017ce kierujemy w teren swoich funkcjonariuszy, b\u0119dziemy opowiada\u0107 o tym, \u017ce chuliganeria to wszystko zrobi\u0142a, kryminali\u015bci i \u017ce ofiarami tego protestu s\u0105 milicjanci, kt\u00f3rzy odnie\u015bli obra\u017cenia. Wi\u0119c mamy ten aspekt, \u017ce tak powiem, kryminalny tych zaj\u015b\u0107. Ca\u0142y czas m\u00f3wi\u0119 o Radomiu, rozbijanie sklep\u00f3w, kradzie\u017ce, dewastacja. Ale moim zdaniem, powiem szczerze, a czyta\u0142em du\u017co na ten temat, to jest od razu zaplanowana akcja maj\u0105ca ju\u017c wieczorem 25 czerwca przedstawi\u0107 te zaj\u015bcia jako zaj\u015bcia tak naprawd\u0119, w kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odgrywali kryminali\u015bci. Oczywi\u015bcie to, o czym m\u00f3wi\u0119, mia\u0142o miejsce. Je\u017celi ogl\u0105damy z ka\u017cdego zak\u0105tka \u015bwiata, jaki\u015b kryzys spo\u0142eczny, rabowanie sklep\u00f3w, to tam si\u0119 takie elementy pod\u0142\u0105czaj\u0105. Natomiast my mamy te relacje, gdzie na przyk\u0142ad ju\u017c 25 czerwca milicjanci zatrzymywali na ulicach m\u0119\u017cczyzn i kazali im podwija\u0107 r\u0119kawy, \u017ceby zobaczy\u0107, czy kto\u015b nie ma tatua\u017cu. Dzisiaj tatua\u017c to jest no rzecz zupe\u0142nie oczywista. Wtedy te tatua\u017ce robiono w wi\u0119zieniach czy zak\u0142adach karnych i s\u0105 takie relacje, \u017ce cz\u0142owiek podwija\u0142 r\u0119kaw do g\u00f3ry, a milicjant m\u00f3wi\u0142 do kolegi \u201eO, nadaje si\u0119, zwijamy go\u201d. Chodzi\u0142o o to, \u017ceby przede wszystkim zatrzyma\u0107 osoby maj\u0105ce jakie\u015b konflikty z prawem, maj\u0105ce z\u0142\u0105 opini\u0119 w \u015brodowisku i wyeksponowa\u0107 to, \u017ce to tak, tam kryminali\u015bci nie ten zdobyli miasto. Wi\u0119c tutaj to odium jakie\u015b takie, kt\u00f3re wielokrotnie powtarzano warcho\u0142y z Radomia, chuligani, moim zdaniem to nie by\u0142 przypadek. Zosta\u0142o zaplanowane i bardzo dobrze zrealizowane. Natomiast je\u017celi m\u00f3wimy o represjach, tutaj mamy z jednej strony histori\u0119 tych setek ludzi, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 ten dzie\u0144 zmieni\u0142 ich \u017cycie. Prosz\u0119 zobaczy\u0107, ja nie m\u00f3wi\u0119 tutaj o robotnikach, ale ja m\u00f3wi\u0119 chocia\u017cby o uczniach. Mamy obok Komitetu Wojew\u00f3dzkiego jedn\u0105 z najbardziej znanych szk\u00f3\u0142 w Radomiu, czyli Technikum Samochodowe. I tam po prostu uczniowie wyszli zobaczy\u0107, co si\u0119 dzieje z tej szko\u0142y i zostali zwini\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n
Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 17-18-letniego ch\u0142opaka, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bciwie za nic zostaje zwini\u0119ty przez milicj\u0119 i wysiada z tak zwanej suki, czyli samochodu milicyjnego i nagle widzi kordon 40 milicjant\u00f3w uzbrojonych w pa\u0142ki. On musi przez ten kordon przej\u015b\u0107 i ka\u017cdy ten policjant wali go po prostu po g\u0142owie. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 w przes\u0142uchanie, \u017ce taki cz\u0142owiek idzie, siada w fotelach. Ko\u0142o przes\u0142uchuj\u0105cego tak jak my i kto\u015b bierze go na przyk\u0142ad za w\u0142osy i wali go w \u015bcian\u0119 albo przynosi n\u00f3\u017c, nie no\u017cyczki, ale n\u00f3\u017c czy bagnet i po prostu \u015bcina mu w\u0142osy i to nie jest przesada. Tak zwane zdj\u0119cia sygnalityczne, kt\u00f3re s\u0105 w IPN-e pokazuj\u0105 tych ludzi po prostu z powycinanymi w\u0142osami. Przewo\u017c\u0105 ci\u0119 z komendy do aresztu i przy wej\u015bciu do tego aresztu znowu jest ta tak zwana \u015bcie\u017cka zdrowia. 40, 50 zomowc\u00f3w, kt\u00f3rzy ci\u0119 po prostu<\/p>\n\n\n\n
lej\u0105 i ci ludzie, kt\u00f3rzy opowiadaj\u0105, \u017ce si\u0119 wczo\u0142giwali do celu, wczo\u0142giwali si\u0119. To by\u0142a, to by\u0142a prawda, wi\u0119c mamy tutaj tragedi\u0119 tych ludzi. Mamy osoby zatrzymane w czasie protestu, ale trzeba pami\u0119ta\u0107 te\u017c, \u017ce po Radomiu je\u017adzi\u0142 milicjant z kamer\u0105, kt\u00f3ry nagrywa\u0142 uczestnik\u00f3w. Mamy te\u017c, mo\u017ce si\u0119 kiedy\u015b to znajdzie? Na razie tylko wiadomo, \u017ce lata\u0142y \u015bmig\u0142owce nad Radomiem i wiadomo, \u017ce kr\u0119cono film z protestu. Telewizja nie ma tych film\u00f3w i nikt ich nie ma, ale mo\u017ce kiedy\u015b si\u0119 one znajd\u0105, wi\u0119c by\u0142o tak, \u017ce kto\u015b nie zosta\u0142 zatrzymany w czasie protestu, ale nagle zidentyfikowano go i nast\u0119pnego dnia przyje\u017cd\u017cano do domu, pr\u00f3bowano go aresztowa\u0107, wi\u0119c te represje indywidualne, \u017ce tak powiem by\u0142y, by\u0142y d\u0142ugotrwa\u0142e. Ten aspekt, o kt\u00f3rym pani wspomnia\u0142a. Ka\u017cdy kto zosta\u0142 zidentyfikowany jako uczestnik albo wi\u0119kszo\u015b\u0107 takich os\u00f3b, traci\u0142a prac\u0119, traci\u0142a prac\u0119 i to by\u0142o zwolnienie dyscyplinarne i te\u017c trzeba powiedzie\u0107 o tym, \u017ce je\u017celi si\u0119 mia\u0142o z pracy taki kwit, \u017ce cz\u0142owiek zosta\u0142 zwolniony. Dzisiaj, za co mo\u017cna by\u0107 zwolnionym dyscyplinarnym? Za nie wiem, bycie pod wp\u0142ywem alkoholu, za kradzie\u017c. To s\u0105 zarzuty kryminalne, \u017ce tak powiem, wi\u0119c ci ludzie zwolnieni z takim paragrafem, oni nie mieli szans tak naprawd\u0119 na znalezienie innej roboty. No przychodzi\u0142 taki cz\u0142owiek do innego pracodawcy i ten pracodawca patrzy\u0142, no no co no pijaka wezm\u0119, z\u0142odzieja?<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Zwi\u0105zane r\u0119ce mia\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Tak. Co wi\u0119cej wiem o tym premier Jaroszewicz po prote\u015bcie wyda\u0142 wojewodzie radomskiemu polecenie, \u017ce tych, kt\u00f3rzy s\u0105 zwolnieni dyscyplinarnie, oni nie maj\u0105 prawa by\u0107 zatrudnieni na terenie wojew\u00f3dztwa radomskiego w innym zak\u0142adzie, wi\u0119c my tutaj m\u00f3wimy, dzisiaj nam jest to trudno, no bo ja cz\u0119sto o tym rozmawiam z m\u0142odzie\u017c\u0105: \u201eA tam m\u00f3g\u0142 na czarno, m\u00f3g\u0142 co\u015b\u2026\u201d Nie, nie, to nie by\u0142o tak. Je\u017celi robotnik z zak\u0142ad\u00f3w metalowych czy innej firmy by\u0142 zwolniony w taki spos\u00f3b, to on traci\u0142 wszelkie \u017ar\u00f3d\u0142a utrzymania. Mamy przecie\u017c przypadki samob\u00f3jstw, samob\u00f3jstw, bo cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie by\u0142 m\u0142ody, ca\u0142e \u017cycie w tych zak\u0142adach metalowych pracowa\u0142 mia\u0142 na utrzymaniu rodzin\u0119, kilkoro dzieci, co on mia\u0142 zrobi\u0107? Dlatego te\u017c tak wa\u017cn\u0105 by\u0142a ta pomoc ze strony Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w, gdzie powsta\u0142 KOR nie jako jaka\u015b polityczna opozycja. Komitet Obrony Robotnik\u00f3w, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 i g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142o gromadzenie pieni\u0119dzy w Warszawie i innych miastach i zawo\u017cenie tych pieni\u0119dzy do ludzi, kt\u00f3rzy, kt\u00f3rzy nie mieli z czego \u017cy\u0107. To by\u0142o, to by\u0142o to. To by\u0142o to i by\u0142o to w zwi\u0105zku z tym niezwykle wa\u017cny. Nawet je\u017celi po\u0142ow\u0119 miesi\u0119cznej pensji przywo\u017cono to to pozwala\u0142o na na jakie\u015b tam przetrwanie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia (w tle): Minimum.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Jak ja czytam te relacje wiadomo, \u017ce z jednej strony by\u0142 ten nacisk ze strony w\u0142adz. Z drugiej strony do tych Radomian by\u0142a wielka sympatia w Polsce, wi\u0119c ja czytam dzisiaj kto\u015b by\u0142 bezrobotny 3 miesi\u0105ce, 7 miesi\u0119cy, 10 miesi\u0119cy, ale w ko\u0144cu udawa\u0142o mu si\u0119 jako\u015b t\u0105 robot\u0119 znale\u017a\u0107 i ci kt\u00f3rzy zatrudniali tych represjonowanych oni te\u017c si\u0119 nara\u017cali, bo oni wiedzieli kogo bior\u0105, bior\u0105 do pracy, ale robili to, co by\u0142o dowodem pewnej solidarno\u015bci. Natomiast je\u017celi chodzi o represje zbiorowe to powiem, \u017ce r\u00f3\u017cne legendy s\u0105 na ten temat. R\u00f3\u017cne legendy s\u0105 na ten temat. Radom by\u0142 na przyk\u0142ad uwa\u017cany, ju\u017c przed protestem, za miasto fatalnym na przyk\u0142ad zaopatrzeniu. S\u0105 te opowie\u015bci o tym, \u017ce trzeba by\u0142o Radom ukara\u0107 przez ci\u0119cia dostaw tam papieros\u00f3w, mi\u0119sa i tak dalej. Jest taka legendarna opowie\u015b\u0107, \u017ce jacy\u015b wariaci zg\u0142osili do w\u0142adz wniosek o zmiany nazwy miasta, \u017ce tutaj nie mo\u017ce takie miasto istnie\u0107, kt\u00f3re tak si\u0119 zha\u0144bi\u0142o tym protestem. Nie wiem po prostu, czy to jest prawda (\u015bmiech), ale taka opowie\u015b\u0107 kr\u0105\u017cy wi\u0119c. Wi\u0119c tutaj faktycznie Radom to odczu\u0142. Radom to odczu\u0142. Jaki\u015b historyk powinien si\u0119 na tym nad tym pochyli\u0107, bo mamy ja powiem szczerze, mamy protest, mamy represj\u0119 no i mamy ten 30 czerwca ten s\u0142ynny wiec na stadionie Radomiaka, gdzie powiem szczerze mn\u00f3stwo os\u00f3b to zapami\u0119ta\u0142o jako cyrk na k\u00f3\u0142kach kompletny, jak gdyby zjechali si\u0119 ludzie z ca\u0142ej Polski pot\u0119piaj\u0105c Radom. Jest przecie\u017c film, s\u0105 relacje, s\u0105 przem\u00f3wienia, no i to ju\u017c by\u0142o kompletne szale\u0144stwo. Jaki\u015b w og\u00f3le s\u0105d nad miastem, gdzie w og\u00f3le pracownikom Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych w ramach kary niemal\u017ce nie pozwolono uczestniczy\u0107 w tym akcie. Jak si\u0119 m\u00f3wi o latach osiemdziesi\u0105tych, to ten wiec s\u0142ynny si\u0119 pami\u0119ta i to absurdalne przem\u00f3wienia. Natomiast jest to pytanie bardzo ciekawe, w jakim stopniu d\u0142ugofalowo Radom ten protest odczu\u0142? W siedemdziesi\u0105tym si\u00f3dmym roku Edward Gierek przyjecha\u0142 do Radomia przeprasza\u0107 si\u0119 jak to tak i zosta\u0142 przywitany ju\u017c w wyremontowanej siedzibie Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR. Tam witali go g\u00f3rnicy, hutnicy i gospodynie wiejskie i tak dalej i by\u0142 te\u017c w zak\u0142adach, wi\u0119c jak gdyby ze strony w\u0142adz, wszystko jak gdyby, winy zosta\u0142y odpuszczone. Natomiast powiem szczerze, \u017ce no, \u017ce chyba nie. Pami\u0119tajmy, \u017ce te podwy\u017cki wprowadzone 24 czerwca zosta\u0142y odwo\u0142ane. Cz\u0119sto podkre\u015bla si\u0119, \u017ce to by\u0142 protest zwyci\u0119ski, ale tak naprawd\u0119 to by\u0142 kolejny gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny ekipy Edwarda Gierka. Nie uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 sytuacji gospodarczej, kt\u00f3ra w 1980 roku no wywo\u0142a\u0142a gigantyczny kryzys ekonomiczny. Przecie\u017c mo\u017cna sobie zada\u0107 pytanie: gdyby polskie spo\u0142ecze\u0144stwo to jak to m\u00f3wi m\u0142odzie\u017c \u0142ykn\u0119\u0142o i te podwy\u017cki zosta\u0142y zaakceptowane, czy co\u015b by to pomog\u0142o? Chyba nie, bo mamy tutaj do czynienia z systemem gospodarczym opartym na kredytach. I to jest prosta metafora. No mo\u017cesz bra\u0107 chwil\u00f3wki, jak to si\u0119 dzisiaj m\u00f3wi 5,10 razy, ale przychodzi moment, kiedy te chwil\u00f3wki musisz sp\u0142aca\u0107 i jest koniec, wi\u0119c faktycznie mamy tutaj wbrew pozorom, pomimo tych lat du\u017co takich temat\u00f3w do dyskusji. Dlaczego w Radomiu, a na przyk\u0142ad nie w Kielcach czy w Katowicach czy w Szczecinie, dlaczego akurat tutaj ten aspekt, taki nie chc\u0119 powiedzie\u0107 patriotyczny, ale w\u0142a\u015bnie taki patriotyczny tego protestu jest bardzo ciekawy. To, \u017ce mo\u017cna cz\u0142owieka zniszczy\u0107 pozbawiaj\u0105c go pracy. To jest dzisiaj dla wielu m\u0142odych ludzi niezrozumia\u0142e. Trac\u0119 prac\u0119, to sobie szukam innej. Wtedy, wtedy to by\u0142a kompletnie inna bajka, inna rzeczywisto\u015b\u0107. Natomiast ja jeszcze raz podkre\u015bl\u0119 faktycznie, jak zawsze w tego rodzaju protestach spo\u0142ecznych, pojawi\u0142y si\u0119 pewne w\u0105tki takie kryminogenne i kryminalne. To jest nie do unikni\u0119cia, wystarczy w\u0142\u0105czy\u0107 telewizor, obejrze\u0107 w Stanach Zjednoczonych czy innych. Natomiast ja jestem przekonany, \u017ce je\u017celi kto\u015b szed\u0142 pod Komitet z Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych, z Radomskiej Wytw\u00f3rni Telefon\u00f3w, z Braszanki czy w Ursusie czy w P\u0142ocku, on nie szed\u0142 z t\u0105 my\u015bl\u0105 \u201eO obrabuj\u0119 sklep i wezm\u0119 sobie do domu nie wiem co: garnitur czy puszk\u0119 z szynk\u0105\u201d. Nie, to nie chodzi\u0142o o to. Natomiast fakt jest faktem, \u017ce ten taki aspekt negatywny, \u017ce tak powiem ca\u0142y czas na tych protestach spoczywa nies\u0142usznie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Wspomnia\u0142 pan wcze\u015bniej o tym, \u017ce narodzi\u0142 si\u0119 KOR po siedemdziesi\u0105tym sz\u00f3stym roku, czyli to troch\u0119 tak, jakby to \u015brodowisko inteligenckie, no powiedzmy w cudzys\u0142owie zaprzyja\u017ani\u0142o si\u0119 z klas\u0105 robotnicz\u0105 przeciwko w\u0142adzy. Na czym dok\u0142adnie polega prze\u0142omowo\u015b\u0107 tych wydarze\u0144 siedemdziesi\u0105tego sz\u00f3stego roku? Czy to nie jest te\u017c tak, \u017ce tak jak si\u0119 cz\u0119sto m\u00f3wi bez czerwca 76 nie by\u0142oby sierpnia 80?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian (\u015bmiech): Oczywi\u015bcie tu te\u017c pani poruszy\u0142a ciekawy aspekt, bo mamy wcze\u015bniej 2 wielkie masakry. Mamy Pozna\u0144ski Czerwiec 56 roku. I mamy Grudzie\u0144 70. To s\u0105 sytuacje, nie wiadomo jakiego tutaj okre\u015blenia u\u017cy\u0107. Je\u017celi si\u0119 na Wybrze\u017ce wysy\u0142a \u017co\u0142nierzy i tym \u017co\u0142nierzom m\u00f3wi si\u0119, \u017ce to nie jest \u017caden protest, tylko to Niemcy pr\u00f3buj\u0105 oderwa\u0107 Pomorze od Polski i no to jest po prostu tragedia. Wielka tragedia. Natomiast te, te 2 wielkie masakry, te 2 wielkie wydarzenia w historii Polski nie zaowocowa\u0142y powstaniem opozycji demokratycznej w stosunku do komunist\u00f3w. Czerwiec 76. jest tutaj wyj\u0105tkowy, bo pojawia si\u0119 po tych protestach w\u0142a\u015bnie ruch, kt\u00f3ry ma bardzo wymown\u0105 nazw\u0119. To nie jest \u201eBogu i Polsce\u201d, to nie jest\u2026 To jest Komitet Obrony Robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 masakrowani, kt\u00f3rzy s\u0105 pozbawiani pracy. Nie wiem, kto t\u0105 nazw\u0119 wymy\u015bli\u0142, ale ona jest bardzo konkretna. Gdzie on obejmuje przede wszystkim Warszaw\u0119, Warszaw\u0119, ludzi, ludzi \u015bwiadomych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 cz\u0119sto, jak gdyby antykomunistami. Trudno nazwa\u0107 Jacka Kuronia antykomunist\u0105. Oni uwa\u017caj\u0105, \u017ce ten system jest wypaczony w pewnym sensie i trzeba ten system naprawi\u0107 i to s\u0105 gesty, mo\u017cemy powiedzie\u0107 drobne, ale niezwykle wa\u017cne. Je\u017celi cz\u0142owiek staje przed s\u0105dem w Radomiu, tak jak na przyk\u0142ad Krzysztof Gniadek, kt\u00f3ry ma zarzut, \u017ce spali\u0142 Komitet i pobi\u0142 123 milicjant\u00f3w. Ja tutaj nie \u017cartuj\u0119 w tym momencie.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Sam jeden pobi\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Sam jeden pobi\u0142 i on jest prostym cz\u0142owiekiem z Zak\u0142ad\u00f3w Metalowych. Jego nie sta\u0107 na adwokata. To kto\u015b idzie do do mecenasa de Virion czy i m\u00f3wi mu \u201ePanie mecenasie, jest taka sytuacja. Warto jako\u015b cz\u0142owiekowi pom\u00f3c\u201d. I ten kto\u015b jedzie do Radomia. I bez grosza podejmuje si\u0119 tej obrony. To jest niezwykle wa\u017cne. Pojawia si\u0119 pytanie, czy w og\u00f3le ci adwokaci mieli jak\u0105kolwiek szans\u0119 przed tymi s\u0105dami, kt\u00f3re na polecenie partyjne ferowa\u0142y wyroki? Natomiast ta obecno\u015b\u0107 by\u0142a bardzo istotna i przede wszystkim to, \u017ce zbiera si\u0119 pieni\u0105dze, bo tak jak m\u00f3wi\u0119 tutaj. Mamy setki os\u00f3b zwolnionych z pracy dyscyplinarnie i trudno to sobie wyobrazi\u0107, bo mamy inny model ekonomiczny, inny model \u017cycia rodziny. Wyobra\u017acie sobie sytuacj\u0119, gdzie tracisz prac\u0119 i nie masz nic, nie masz nic, nie masz pieni\u0119dzy i jest i jest koniec, wi\u0119c to, \u017ce s\u0105 w Warszawie zbierane pieni\u0105dze i ludzie z Warszawy przyje\u017cd\u017caj\u0105. To s\u0105 nawet drobne kwoty kilkuset z\u0142otowe, ale tak jak m\u00f3wi\u0119, to jest niezwykle wa\u017cne, bo w sytuacji dzisiaj, kiedy nie mam nic, je\u017celi nawet kto\u015b da\u0142 mi st\u00f3w\u0119, to jest to jest istotne, bo to mi pozwoli prze\u017cy\u0107 kolejny dzie\u0144 czy kolejne 2 dni czy 3, wi\u0119c ta pomoc jest tutaj bardzo wa\u017cna. KOR robi te\u017c doskona\u0142\u0105 rzecz, bo prosi ludzi o spisywanie relacji i upublicznia to jak w\u0142adza post\u0119puje z robotnikami. Radio Wolna Europa nadaje te informacje, ale te\u017c dzi\u0119ki temu to te\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107. Tak naprawd\u0119 ten protest jest przemilczany niemal\u017ce w mediach, niemal\u017ce w niemal\u017ce w mediach. O tym si\u0119 nie m\u00f3wi. Nie pisze si\u0119. W telewizji dopiero po kilku dniach s\u0105 jakie\u015b informacje o tym, \u017ce co\u015b si\u0119 w Radomiu wydarzy\u0142o, ale nikt, nikt nie powiedzia\u0142 w siedemdziesi\u0105tym sz\u00f3stym roku: \u201eMieszka\u0144cy Radomia spalili Komitet Wojew\u00f3dzki\u201d. To by\u0142o nie do prze\u0142kni\u0119cia, wi\u0119c to, \u017ce ten KOR powstaje on jest tak\u0105 baz\u0105 dla ludzi, kt\u00f3rzy, kt\u00f3rzy widz\u0105, \u017ce w tym kraju dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego i maj\u0105 odwag\u0119 to powiedzie\u0107 i tak jak tak jak wspomnia\u0142em przed chwil\u0105 w pi\u0119\u0107dziesi\u0105tym sz\u00f3stym roku, w siedemdziesi\u0105tym roku w tej zorganizowanej opozycji nie by\u0142o, to \u015brodowisko tworzy si\u0119 w\u0142a\u015bnie w po Radomiu i po wypadkach czerwcowych. I ju\u017c nied\u0142ugo przyjdzie rok 1980, protesty na Wybrze\u017cu i ci ludzie, kt\u00f3rzy w KOR-ze s\u0105, kt\u00f3rzy z KOR-em, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105. Oni pojad\u0105 do Gda\u0144ska. Znajd\u0105 si\u0119 przy Lechu Wa\u0142\u0119sie i b\u0119d\u0105 tworzy\u0107 \u015brodowisko doradc\u00f3w i na tej bazie powstanie Solidarno\u015b\u0107. Jest to te\u017c niezwyk\u0142e, \u017ce ja to podziwiam, bo je\u017celi patrzymy na drogi \u017cyciowe korowc\u00f3w, to jest niesamowite, \u017ce w jednej, nazwijmy to organizacj\u0105, ale obok siebie, tak jak my siedzimy, mogli siedzie\u0107 Jacek Kuro\u0144 i Antoni Macierewicz. Ludzie, kt\u00f3rzy dzisiaj wydaj\u0105 nam si\u0119 po prostu skrajnie odlegli, ale ta my\u015bl, \u017ceby pomaga\u0107 prze\u015bladowanym, pomaga\u0107 represjonowanym by\u0142a tutaj nadrz\u0119dna i jak widzimy po losach tych ludzi, po ich p\u00f3\u017aniejszych karierach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce oni poszli w bardzo r\u00f3\u017cne strony. Wtedy w siedemdziesi\u0105tym sz\u00f3stym roku skupia\u0142a ich jedna my\u015bl, \u017ce trzeba co\u015b zrobi\u0107, no bo tak nie mo\u017ce by\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Panie Sebastianie, mo\u017cna by by\u0142o s\u0142ucha\u0107 pana godzinami. Niestety mamy ramy czasowe naszego podcastu.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Czemu? Ja m\u00f3g\u0142bym (\u015bmiech)<\/p>\n\n\n\n
Kasia (\u015bmiech): Mo\u017ce kiedy\u015b jeszcze pana zaprosz\u0119?<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Zapraszam. Polecam.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: Poleca si\u0119 pan, bo to, co pan m\u00f3wi jest bardzo ciekawe i bardzo wa\u017cne i bardzo dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce pan chcia\u0142 si\u0119 podzieli\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0105 historyczn\u0105 z osobami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 s\u0142ucha\u0107 tego podcastu. Jeszcze raz bardzo dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce przyj\u0105\u0142 pan zaproszenie i poniek\u0105d w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w ten nasz projekt edukacyjny warszawsko-radomsko-p\u0142ocki.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie. By\u0142o to przemi\u0142e spotkanie. Tak jak powiedzia\u0142em, polecam si\u0119. Jest, tak si\u0119 m\u00f3wi w Radomiu. B\u0105d\u017amy dumni, b\u0105d\u017amy dumni. W Ursusie, P\u0142ocku, w Radomiu. Mo\u017cna u\u017cywa\u0107 wielkich hase\u0142, \u017ce to by\u0142, to jest geneza solidarno\u015bci i tak dalej. Natomiast trzeba tym ludziom, kt\u00f3rzy tak jak powiedzia\u0142em, mieli odwag\u0119, \u017ceby si\u0119 sprzeciwi\u0107, nale\u017cy im si\u0119 po tych 50 latach naprawd\u0119 szacunek. Grunt to bunt i jeszcze raz podkre\u015bl\u0119, tu nie chodzi\u0142o tylko o to, \u017ceby kie\u0142basa i kaszanka by\u0142a ta\u0144sza i wida\u0107 to w tym prote\u015bcie, tak, \u017ce naprawd\u0119 b\u0105d\u017amy dumni.<\/p>\n\n\n\n
Kasia: B\u0105d\u017amy dumni z naszego historycznego dziedzictwa z Czerwca 76. Dzi\u0119kuj\u0119 za\u2026Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian: Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Kasia: Dzie\u0144 dobry Pa\u0144stwu. Z tej strony […]<\/p>\n","protected":false},"author":191,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-133758","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","img-1100-450":"","img-1120-800":"","img-870-440":"","img-850-600":"","img-480-380":"","img-300-225":"","img-540-700":"","img-75-75":"","menu-24x24":"","menu-36x36":"","menu-48x48":"","mailpoet_newsletter_max":""},"post_excerpt_stackable_v2":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Kasia: Dzie\u0144 dobry Pa\u0144stwu. Z tej strony Kasia Go\u0142ubiew \u2013 Bibliowywiad na Goc\u0142awskiej. 2026 rok. Dok\u0142adnie 50 lat temu wybuch\u0142y strajki i w tym roku nasza biblioteka wsp\u00f3lnie z bibliotekami w P\u0142ocku i Radomiu zainicjowa\u0142a projekt edukacyjny \u201eRadom Ursus P\u0142ock wsp\u00f3lna rana, wsp\u00f3lna pami\u0119\u0107\u201d. I w ramach tego projektu nagrywam podcast ze specjalnym go\u015bciem. Ko\u0142o mnie siedzi pan doktor habilitowany Sebastian Pi\u0105tkowski z Radomskiej Delegatury IPN. Ja tylko chcia\u0142abym jeszcze z tytu\u0142em wst\u0119pu doda\u0107, \u017ce prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej obj\u0105\u0142 honorowym patronatem nasz projekt edukacyjny oraz pan…<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"Maciej Bidelski","url":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/author\/mbidelski\/"},"comments_num_v2":"0 \u043a\u043e\u043c\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u0440\u0438\u0435\u0432","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/133758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/191"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=133758"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/133758\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133762,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/133758\/revisions\/133762"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=133758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}