Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Biblioteka Vintage, sezon trzeci przy oknie w przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Jak dawniej \u017cegnano zmar\u0142ych. Dzie\u0144 dobry. Tu Katarzyna Majchrzak z Biblioteki Vintage.<\/p>\n\n\n\n
W trzecim sezonie naszego podcastu siadamy przy oknie w przesz\u0142o\u015b\u0107 i przygl\u0105damy si\u0119 codzienno\u015bci naszych przodk\u00f3w. Temu jak \u017cyli, w co wierzyli, czego si\u0119 bali i jak radzili sobie z tym, co dla cz\u0142owieka od zawsze najtrudniejsze. Dzisiejszy odcinek b\u0119dzie powa\u017cniejszy.<\/p>\n\n\n\n
Porozmawiamy o dawnych zwyczajach pogrzebowych i o tym jak ludzie pr\u00f3bowali nada\u0107 porz\u0105dek czemu\u015b, co ten porz\u0105dek burzy\u0142o \u015bmierci bliskiego cz\u0142owieka. Naszym przewodnikiem b\u0119dzie ksi\u0105\u017cka Adama Fischera zwyczaje pogrzebowy ludu polskiego. Wydana we Lwowie w 1921 roku nak\u0142adem zak\u0142adu Narodowego Imienia Soli\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n
Zanim j\u0105 otworzymy, zatrzymajmy si\u0119 na chwil\u0119 przy roku jej wydania. W Polsce uchwalono w\u00f3wczas konstytucj\u0119 marcow\u0105, a reprezentacja Narodowa rozegra\u0142a w Budapeszcie sw\u00f3j pierwszy oficjalny mecz mi\u0119dzypa\u0144stwowy. Przegra\u0142a z W\u0119grami 0:1.<\/p>\n\n\n\n
I tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 d\u0142uga historia wielkich nadziei oraz jeszcze wi\u0119kszych emocji polskich kibic\u00f3w. Na ekranach kin pojawili si\u0119 brzd\u0105c Charlie’ego Chaplina oraz Szejk z Rudolfem Valentino. By\u0142 to \u015bwiat coraz \u015bmielej wkraczaj\u0105cy w nowoczesno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Rozwija\u0142o si\u0119 kino, ros\u0142o znaczenie sportu. Jednocze\u015bnie w wielu domach nadal \u017cywe by\u0142y zwyczaje przekazywane z pokolenia na pokolenie i w\u0142a\u015bnie ten, powoli zanikaj\u0105cy \u015bwiat pr\u00f3bowa\u0142 opisa\u0107 Fischer. Adam Fischer by\u0142 etnologiem i folkloryst\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Profesorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie interesowa\u0142y go wierzenia, obrz\u0119dy i folklor S\u0142owian. W swojej ksi\u0105\u017cce zebra\u0142 ogromny materia\u0142 dotycz\u0105cy \u015bmierci i pogrzebu. Tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki jest troch\u0119 myl\u0105cy, poniewa\u017c autor nie ograniczy\u0142 si\u0119 do ziem polskich, przywo\u0142ywa\u0142 zwyczaje z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Europy, szczeg\u00f3lnie z kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiaj wiele os\u00f3b umiera w szpitalach, w hospicjach, w domach opieki. \u015amier\u0107 w du\u017cej mierze sta\u0142a si\u0119 wydarzeniem medycznym, kt\u00f3rym zajmuj\u0105 si\u0119 lekarze, piel\u0119gniarki i pracownicy zak\u0142ad\u00f3w pogrzebowych. Coraz rzadziej spotykamy j\u0105 w codziennym \u017cyciu i cz\u0119sto nie wiemy jak zachowa\u0107 si\u0119 w jej obecno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Dawniej \u015bmier\u0107 cz\u0119\u015bciej rozgrywa\u0142a si\u0119 w domu i na oczach ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty. Wysoka \u015bmiertelno\u015b\u0107 dzieci, epidemi\u0119 i brak skutecznego leczenia nie tworzy\u0142y \u0142agodnego \u015bwiata. Ludzie mieli jednak obrz\u0119dy, kt\u00f3re podpowiada\u0142y co nale\u017cy zrobi\u0107, jak si\u0119 zachowa\u0107 przy umieraj\u0105cym, jak przygotowa\u0107 cia\u0142o i jak wsp\u00f3lnie przej\u015b\u0107 przez czas \u017ca\u0142oby.<\/p>\n\n\n\n
Fischer pisa\u0142, \u017ce \u015bmier\u0107 ludu nie przera\u017ca. Cz\u0142owiek przyjmuje j\u0105 z rezygnacj\u0105. Kultura podsuwa\u0142a mu s\u0142owa, gesty i modlitwy na t\u0119 ostatni\u0105 chwil\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Autor przytacza s\u0142owa schorowanego starca ze Studzianek. Bywajta zdrowi. Ju\u017c mi czas do \u015bwi\u0119tej ziemi.<\/p>\n\n\n\n
Czas mi spocz\u0105\u0107. Narobi\u0142 se cz\u0142ek. To i spoczynku si\u0119 \u017c\u0105da u Boga.<\/p>\n\n\n\n
Oj, \u017c\u0105da si\u0119 \u017c\u0105da. Bo\u017ce mi\u0142osierny. Fischer rozpoczyna ksi\u0105\u017ck\u0119 od znak\u00f3w, kt\u00f3re zapowiada\u0142y zgon.<\/p>\n\n\n\n
W tradycyjnych wierzeniach \u015bwiat by\u0142 pe\u0142en ostrze\u017ce\u0144. Przyroda przemawia\u0142a do cz\u0142owieka. Trzeba by\u0142o tylko umie\u0107 odczyta\u0107 jej j\u0119zyk.<\/p>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lne znaczenie przypisywano zwierz\u0119tom. Krakanie wrony, pohukiwanie sowy, przelot nietoperza nad domem, mog\u0142y zosta\u0107 uznane za zapowied\u017a czyjej \u015bmierci. Niepok\u00f3j wzbudza\u0142o r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugie wycie psa.<\/p>\n\n\n\n
Z\u0142ym znakiem bywa\u0142a nag\u0142a wichura, b\u0142yskawica na bezchmurnym niebie albo spadaj\u0105ca gwiazda. Ostrzega\u0107 mog\u0142y nawet przedmioty znajduj\u0105ce si\u0119 w domu. Fischer pisze, je\u015bli bez widocznej przyczyny obraz spadnie ze \u015bciany, przepowiada \u015bmier\u0107.<\/p>\n\n\n\n
By\u0107 mo\u017ce szukanie znak\u00f3w by\u0142o pr\u00f3b\u0105 przygotowania si\u0119 na to, czego przewidzie\u0107 si\u0119 nie da\u0142o. Je\u015bli \u015bmier\u0107 wysy\u0142a\u0142a ostrze\u017cenia, \u015bwiat wydawa\u0142 si\u0119 cho\u0107 odrobin\u0119 mniej przypadkowy. Kiedy cz\u0142owiek umiera\u0142, rozpoczyna\u0142y si\u0119 kolejne etapy obrz\u0119du.<\/p>\n\n\n\n
Bliscy myli cia\u0142o, ubierali je w od\u015bwi\u0119tne, cz\u0119sto nowe ubranie i uk\u0142adali zmar\u0142ego w domu. Zamykano mu oczy i usta. W niekt\u00f3rych miejscach wierzono, \u017ce otwarte oczy mog\u0142y wypatrzy\u0107 nast\u0119pn\u0105 osob\u0119, a otwarte usta poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 kogo\u015b z domownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Zatrzymywano te\u017c zegar. Mo\u017cemy widzie\u0107 w tym symboliczny gest. Ko\u0144czy\u0142 si\u0119 czas jednego cz\u0142owieka, wi\u0119c na chwil\u0119 zatrzymywa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c czas ca\u0142ego domu.<\/p>\n\n\n\n
W Pozna\u0144skiem zmar\u0142ego wk\u0142adano do prostej trumny sosnowych desek i ustawiano po\u015brodku izby, aby rodzina oraz s\u0105siedzi mogli go zobaczy\u0107 i po\u017cegna\u0107. Przy ciele czuwano i modlono si\u0119. Wok\u00f3\u0142 cia\u0142a obowi\u0105zywa\u0142y r\u00f3\u017cne zakazy.<\/p>\n\n\n\n
Nie wolno by\u0142o g\u0142o\u015bno p\u0142aka\u0107, ha\u0142asowa\u0107 albo zasypia\u0107 pobli\u017cu zmar\u0142ego. Nie wynika\u0142o to tylko z szacunku dla cia\u0142a. Wierzono, \u017ce dusza przez pewien czas pozostaje blisko zw\u0142ok.<\/p>\n\n\n\n
A granica mi\u0119dzy \u015bwiatem \u017cywych i umar\u0142ych jest niebezpiecznie cienka, cytuj\u0119 Fischer’a. Dusza \u015bpi\u0105cego b\u0142\u0105dzi bowiem poza jego cia\u0142em, a \u017ce dusza zmar\u0142ego r\u00f3wnie\u017c ko\u0142o jego zw\u0142ok przebywa, wi\u0119c \u0142atwa mo\u017cliwo\u015b\u0107 zetkni\u0119cia si\u0119 tych dusz i poci\u0105gni\u0119cia jednej przez drug\u0105. Obrz\u0119dy mia\u0142y wi\u0119c dwa zadania, pom\u00f3c zmar\u0142emu odej\u015b\u0107 i ochroni\u0107 tych, kt\u00f3rzy zostali.<\/p>\n\n\n\n
Jednym z bardziej poruszaj\u0105cych zwyczaj\u00f3w opisanych przez Fischer’a by\u0142o zawiadamianie zwierz\u0105t gospodarskich o \u015bmierci w\u0142a\u015bciciela. Praktyk\u0119 t\u0119 znan\u0105 w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach Europy. Je\u015bli umiera\u0142 gospodarz, informowano o tym byd\u0142o konie, a szczeg\u00f3lnie pszczo\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
W Holandii stukano w ule i oznajmiano pszczo\u0142om \u015bmier\u0107 w\u0142a\u015bciciela. W Wadowickiem dotykano ula trzykrotnie, aby owady nie wygin\u0119\u0142y. Obawiano si\u0119, \u017ce zwierz\u0119ta, kt\u00f3rych nie powiadomiono, mog\u0105 zachorowa\u0107, zgin\u0105\u0107 albo, jak m\u00f3wiono, p\u00f3j\u015b\u0107 za gospodarzem.<\/p>\n\n\n\n
Jest w tym co\u015b niezwykle ludzkiego. Ostatnim etapem pogrzebu by\u0142a uczta, czyli stypa. Dzisiaj kojarzy si\u0119 przede wszystkim ze wsp\u00f3lnym posi\u0142kiem po ceremonii pogrzebowej.<\/p>\n\n\n\n
Dawniej mog\u0142a mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c znaczenie symboliczne. Jedzono za dusz\u0119 zmar\u0142ego. Wspominano go i przywracano naruszon\u0105 r\u00f3wnowag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Bo \u015bmier\u0107 zmienia\u0142a porz\u0105dek domu. Kto\u015b odchodzi\u0142, jego miejsce pozostawa\u0142o puste, a obowi\u0105zki trzeba by\u0142o rozdzieli\u0107 na nowo. Stypa pozwala\u0142a wsp\u00f3lnie przej\u015b\u0107 przez ten moment.<\/p>\n\n\n\n
Po\u017cegna\u0107 zmar\u0142ego, ale te\u017c powoli wr\u00f3ci\u0107 do \u017cycia. Dawne zwyczaje pokazuj\u0105, jak silny by\u0142 l\u0119k przed \u015bmierci\u0105, przed naruszeniem granicy mi\u0119dzy \u015bwiatami. A obrz\u0119dy pozwala\u0142y ten l\u0119k odrobin\u0119 oswoi\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Podpowiada\u0142y, co nale\u017cy zrobi\u0107, jak po\u017cegna\u0107 cz\u0142owieka, jak pom\u00f3c \u017cywym wr\u00f3ci\u0107 do codzienno\u015bci. Ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Adama Fischer’a, zwyczaje pogrzebowe ludu polskiego, mo\u017cna przeczyta\u0107 w Polonie. Link znajdziecie w opisie odcinka.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce byli\u015bcie ze mn\u0105 w tym odcinku Bibliotek i Vintage. K\u0142aniam si\u0119 nisko i do us\u0142yszenia w kolejnym spotkaniu przy oknie w przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Biblioteka Vintage, sezon trzeci przy oknie w […]<\/p>\n","protected":false},"author":191,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-140057","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","img-1100-450":"","img-1120-800":"","img-870-440":"","img-850-600":"","img-480-380":"","img-300-225":"","img-540-700":"","img-75-75":"","menu-24x24":"","menu-36x36":"","menu-48x48":"","mailpoet_newsletter_max":""},"post_excerpt_stackable_v2":"
Zapraszamy do wys\u0142uchania podcastu Pedagogicznej Biblioteki Wojew\u00f3dzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Biblioteka Vintage, sezon trzeci przy oknie w przesz\u0142o\u015b\u0107. Jak dawniej \u017cegnano zmar\u0142ych. Dzie\u0144 dobry. Tu Katarzyna Majchrzak z Biblioteki Vintage. W trzecim sezonie naszego podcastu siadamy przy oknie w przesz\u0142o\u015b\u0107 i przygl\u0105damy si\u0119 codzienno\u015bci naszych przodk\u00f3w. Temu jak \u017cyli, w co wierzyli, czego si\u0119 bali i jak radzili sobie z tym, co dla cz\u0142owieka od zawsze najtrudniejsze. Dzisiejszy odcinek b\u0119dzie powa\u017cniejszy. Porozmawiamy o dawnych zwyczajach pogrzebowych i o tym jak ludzie pr\u00f3bowali nada\u0107 porz\u0105dek czemu\u015b, co ten porz\u0105dek burzy\u0142o \u015bmierci bliskiego cz\u0142owieka. Naszym przewodnikiem b\u0119dzie ksi\u0105\u017cka Adama…<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"Maciej Bidelski","url":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/author\/mbidelski\/"},"comments_num_v2":"0 \u043a\u043e\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u0440\u0456\u0432","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/191"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140057"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":140063,"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/140057\/revisions\/140063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}