Autor Wołoki – Mariusz Wilk, dawny działacz opozycji demokratycznej z czasów PRL, redaktor naczelny Tygodnika „Solidarność”, po transformacji wycofuje się z życia politycznego, odbywa podróż do USA, a następnie osiada w Rosji.
Mariusz Wilk wędruje szlakiem dawnych kolonizatorów Północy Europy, angielskich podróżników XVI i XVII wiecznych. Analiza ich dzienników stała się dla autora książki inspiracją, by odbyć rejs ich śladem, a przy okazji spróbować zrozumieć Rosję i tzw. rosyjską duszę.
Za cel swej wyprawy obiera Karelię, którą powoli odkrywa przed czytelnikiem. Jest to rejon położony na granicy Finlandii i Rosji. W przeszłości należący raz do jednej, raz do drugiej strony.
Swój opis zaczyna od czasów przedhistorycznych, kiedy obszar wododziału pomiędzy zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Białego zamieszkiwały ludy Północy m.in. Saamowie, Samojedzi ludy Komi. Z tego okresu pozostał szczególny sposób przemieszczania się wspólny dla Finów i Karelców odbywających podróże po wielkiej sieci jezior i rzek Pojezierza Fińskiego zwany tytułową Wołoką. Ten rodzaj transportu polegał na przewlekaniu łodzi przez pas ziemi znajdujący się pomiędzy dwoma zbiornikami wodnymi, dla skrócenia trasy.
W książce Wołoka, autor pokazuje, że zróżnicowana historia Karelii i trudne warunki życia, wpływają na podejście ludzi zamieszkujących północne rubieże Rosji na określony rodzaj ich relacji z władcą. W tym celu Wilk sięga do dawnych, kronik ruskich, zwanych latopisami. Analizując czasy tworzącego się samodzierżawia w Rosji z czasów Iwana Groźnego i jego następców w konflikcie z przeciwnikami Reform Nikona, zwraca uwagę na kilka reguł, które szczególnie ceniono w klasztorach prawosławnych, jaką było posłuszeństwo oraz reguła odosobnienia i milczenia.
Jak się okazuje zasada bezwzględnego posłuszeństwa odgrywa również ogromną rolę w czasach sowieckich. Analiza tej postawy każe autorowi przywołać wspomnienie okrutnych łagrów, położonych w sąsiedztwie wspaniałego monastyru zamieszkałego przez zwolenników Staroobrzędowców na Wyspach Sołowieckich.
Zasada ta pozwoliła także Stalinowi zrealizować plany modernizacji Północy opracowane już w czasach carskich, tylko w dużo krótszym czasie, niż uprzednio zakładano ; dużo mniejszym kosztem, a jedynie nakładem życia ludzkiego.
Sposób traktowania swoich poddanych i trudne warunki życia w tym rejonie sprawiają, że mieszkańcy Północy nie walczą o demokrację i przestrzeganie ich praw. Zmuszeni są myśleć jedynie o przeżyciu, o walce o każdy kolejny dzień. Autor Wołoki swoją tezę ilustruje, przywołując wspomnienia najbardziej znanych twórców literatury, którym znane było doświadczenie łagru: Sołżenicyna, Szałamowa, Herlinga-Grudzińskiego, czy też teologów prawosławnych Aleksandra Mienia i Pawła Floreńskiego – ofiar sowieckiego terroru.
Książka Mariusza Wilka jest prawdziwą gratką dla czytelników spragnionych kontaktu z historią, literaturą, filozofią rosyjską oraz obyczajowością i teologią prawosławną.
Gorąco polecam
Bożena Stacewicz
Wydział Udostępniania Zbiorów
Czerwiec 2022
