Książka „Teorie spiskowe : nic nie jest takie, na jakie wygląda ” autorstwa Michaela Buttera to analiza zjawiska, które zyskało dużą popularność w dzisiejszym świecie – teorii spiskowych. Autor dokonuje analizy różnych teorii spiskowych, ich genezy i ewolucji, a także bada przyczyny, dla których tak wiele osób wierzy w teorie spiskowe.
Butter zaczyna od wyjaśnienia, czym właściwie są teorie spiskowe i jakie są ich cechy charakterystyczne. Następnie przedstawia kilka najbardziej znanych teorii spiskowych, takich jak teoria spisku dotycząca zamachu na World Trade Center czy teoria spiskowa o istnieniu tajnej organizacji Iluminatów. Autor bada źródła tych teorii, ich rozwój i wpływ na kulturę popularną oraz na podejście ludzi do władzy i polityki. Książka powstała jeszcze przed pandemią, która stała się wylęgarnią kolejnych teorii spiskowych (co widać po działalności ruchu antyszczepionkowców), a Butter skupia się w niej przede wszystkim na tym, co działo się w Niemczech i USA.
Jednym z największych atutów tej książki jest podejście autora do tematu. Butter nie traktuje osób wierzących w teorie spiskowe jako idiotów lub szaleńców. Podkreśla jednocześnie, że teorie spiskowe często pojawiają się w sytuacjach, gdy ludzie czują się zagrożeni lub niepewni, i że łatwo jest wpaść w pułapki myślenia spiskowego, gdy nie mamy wystarczająco dużo informacji lub wiedzy. Dobrze wiedzą o tym twórcy teorii spiskowych tworząc je i zarabiając na nich ogromne pieniądze np. Alex Jones, dziennikarz związany z amerykańską radykalną prawicą. Wśród teorii spiskowych, które rozprzestrzeniał, są m.in., takie, że rząd USA używa chemikaliów, aby zmienić ludzi w gejów, zrzucając tajemnicze „bomby gejowskie” opracowane przez Pentagon. Butter podaje szereg przypadków, w których wiara w teorie spiskowe doprowadziła do tragedii. Timothy McVeigh sprawca zamachu na siedzibę władz federalnych w Oklahoma City, w którym śmierć poniosło 168 osób inspirował się rasistowską i antysemicką powieścią o konspiracjonistycznej fabule „Dzienniki Turnera”. Anders Breivik, masowy morderca z wyspy Utøya w swoim manifeście głosił teorię, że rządy europejskie uknuły spisek wraz z islamistami w celu zniszczenia cywilizacji zachodniej.
Autor nakłania jednak do tego, aby nie demonizować teorii spiskowych. Na pewno piętnowanie osób, które wierzą w teorie spiskowe, nie jest dobrym wyjściem.
Podsumowując, książka „Teorie spiskowe” Michaela Buttera to bardzo interesująca lektura dla każdego, kto chce lepiej zrozumieć, dlaczego teorie spiskowe są tak popularne i jak wpływają na nasze społeczeństwo. Autor dostarcza analiz i wyjaśnień, a jednocześnie zachowuje obiektywizm i szacunek dla ludzi o różnych przekonaniach. Polecam tę książkę każdemu, kto chce poznać fenomen teorii spiskowych.
Katarzyna Majchrzak
Wydział Opracowania Zbiorów Zwartych i Specjalnych.
