50. ROCZNICA wydarzeń Czerwca `76

Prezentujemy wystawę poświęconą wydarzeniom Czerwca ’76, jednemu z najważniejszych momentów społecznego oporu w historii Polski powojennej. Protesty robotnicze, które 25 czerwca 1976 roku wybuchły w Radomiu, Ursusie i Płocku, były odpowiedzią na zapowiedziane przez władze PRL gwałtowne podwyżki cen żywności. Choć zostały brutalnie stłumione, zapisały się trwale
w pamięci społecznej jako symbol odwagi, solidarności i sprzeciwu wobec niesprawiedliwości.

Wystawa została przygotowana w ramach edukacyjnego projektu historycznego „Radom–Ursus–Płock: wspólna rana, wspólna pamięć”, realizowanego z okazji 50. rocznicy wydarzeń Czerwca ’76.
To wspólne przedsięwzięcie trzech instytucji: Biblioteki Pedagogicznej w Radomiu, Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. KEN w Warszawie oraz Biblioteki Pedagogicznej w Płocku.

Ekspozycja została pomyślana również jako pomoc dydaktyczna. Ma służyć nauczycielom, wychowawcom, bibliotekarzom oraz wszystkim osobom zainteresowanym historią najnowszą, dostarczając uporządkowanej wiedzy, materiału do rozmowy i inspiracji do dalszej pracy edukacyjnej.

Wystawa została stworzona z myślą o:

• nauczycielach historii i wiedzy o społeczeństwie,
• bibliotekarzach bibliotek szkolnych i pedagogicznych,
• uczniach i studentach przygotowujących się do lekcji, projektów i prezentacji,
• wszystkich osobach zainteresowanych historią najnowszą Polski.

Plik do wydruku udostępniany jest bezpłatnie.

Prosimy pisać na adres mailowy: wib@pbw.waw.pl lub wypełnić formularz zamówienia.

Opis plansz:

1. Plakat tytułowy
2. Radom ’76. W przededniu Czerwca

Plansza przestawiająca rzeczywistość, w jakiej żyli Radomianie w latach 70-tych XX wieku. Zawiera informacje na temat najważniejszych zakładów przemysłowych Radomia w tym okresie. To pracownicy tych właśnie zakładów strajkowali w czerwcu 1976 r.

Ilustracje: prezentacja wyrobów, z których znany był Radom – obuwia, maszyny do szycia „Łucznik”, telefonu „Jaskier”, wyrobów tytoniowych i kuchenek gazowych.

3. Radom ’76. Tak żyli Radomianie

Plansza w formie kolażu pokazuje, czym żyli Radomianie w czerwcu 1976 r. i jakie trudności napotykali w życiu codziennymi. Ilustracje przedstawiają wycinki z gazet m. in. z informacjami rozbieżnymi z rzeczywistością  ( o dostępność towarów w handlu), ale także sukcesami np. w sporcie. Wyróżniono  tekst o ogłoszonych 24 czerwca  podwyżkach cen, które stały się głównym tematem rozmów mieszkańców miasta.

4. Radom ’76. Kulminacja wydarzeń

Plansza przedstawia na osi czasu przebieg protestu robotniczego w dniu 25 czerwca 1976 r.
w Radomiu, począwszy od godz. 6.30, gdy rozpoczął się strajk do godz. 14.30, gdy grupa demonstrantów wtargnęła do gmachu Komitetu Wojewódzkiego KCPZ. Trzy Ilustracje to archiwalne fotografie pokazujące manifestantów na ulicach miasta oraz wnętrze budynku Komitetu.

5. Radom ’76. Pacyfikacja

Plansza prezentująca ciąg dalszy wydarzeń na osi czasu – od godz. 14.50, gdy nastąpiło podpalenie budynku KW PZPR  poprzez tłumienie protestu przez oddziały ZOMO – do godz. 23.00, kiedy walki uliczne przeniosły się na peryferia i wygasły. Osi czasu towarzyszy syntetyczne podsumowanie wydarzeń 25 czerwca 1976 r. , dwie archiwalne fotografie, przedstawiające: podpalony gmach Komitetu i pacyfikację demonstracji przez oddziały ZOMO oraz mapa pokazująca trasę przemarszu demonstrantów.

6. Radom ’76. Represje

Plansza podsumowująca skutki wydarzeń dla mieszkańców Radomia: represje prawne, pozaprawne
i partyjne. Informacje w formie bloków tekstowych przedstawiają dane statystyczne oraz opis najważniejszych działań odwetowych ze strony władz.

Ilustracje: fotografia przedstawiająca propagandowy wiec poparcia dla E. Gierka na stadionie „Radomiaka” i zdjęcie ofiary represji komunistycznych ks. Romana Kotlarza (1928-1976). Dwa urywki tekstów prasowych z „Życia Radomskiego” i „Słowa Ludu” o manifestacjach w których – jak relacjonowano –  brali udział robotnicy, którzy wykazywali się szczególną „dojrzałością polityczną
i zrozumieniem sytuacji panującej w kraju”. Podkreślano, że odcinają się oni od „chuligańskich postaw, działających na szkodę gospodarki kraju”. Tekst wyróżniony kolorem to cytat ze wspomnień
I sekretarza KW PZPR w Radomiu Janusza Prokopiaka o proponowanych przez partyjnych działaczy represjach wobec mieszkańców Radomia.

7. Radom ’76. Znaczenie i pamięć

Plansza w formie kolażu poświęcona sposobom upamiętnienia wydarzeń czerwcowych podejmowanych przez władze miasta, stowarzyszenia, regionalistów i historyków.

Ilustracje:

1. przegląd publikacji książkowych wydanych przez IPN,
2. fotografia jednego z radomskich murali upamiętniających Czerwiec ’76 ,
3. fotografia przedstawiająca Jana Pawła II pod Pomnikiem Protestu Robotniczego w dniu 4 czerwca 1991 r.,
4. fotorelacja z Półmaratonu radomskiego Czerwca’76,
5. zdjęcie wystawy na radomskim rynku 'Zaczęło się w Radomiu – Czerwiec 76′,
6. fotografia ze spotkania członków Stowarzyszenia Radomski Czerwiec 76 z nauczycielami
   w ramach przygotowań do obchodów Roku Robotniczych Protestów Czerwca 1976 ,
7. wizerunek ulotki reklamującej koncert w ramach Obchodów 48. rocznicy Radomskiego Protestu Robotniczego.

Wyróżniony tekst zawiera cytat z przemowy Jana Pawła II podczas wizyty w Radomiu. Tekst na kolorowym tle podsumowuje znaczenie wydarzeń radomskiego Czerwca 1976 r.

8. Ursus ’76. W przededniu Czerwca

Plansza wprowadzająca w realia Ursusa lat 70. XX wieku. Przedstawia zakład jako jeden
z najważniejszych ośrodków przemysłowych w Polsce oraz centrum życia miejscowej społeczności robotniczej. Zawiera krótką charakterystykę Ursusa jako dzielnicy związanej od ponad wieku
z historią Zakładów Mechanicznych „Ursus.

Ilustracja: fotografia ciągników rolniczych Ursus ustawionych przed siedzibą przedsiębiorstwa
w latach 70. XX wieku.

Blok informacyjny „Ursus w latach 70. w pigułce” z danymi o liczbie zatrudnionych, produkcji ciągników, randze fabryki, rozwoju osiedli robotniczych i silnej więzi społeczności z zakładem.

9. Ursus ’76. Operacja cenowa
   
   Plansza poświęcona bezpośrednim przyczynom protestów czerwcowych. Zawiera informacje
   o ogłoszonej 24 czerwca 1976 roku podwyżce cen żywności, reakcji społecznej i próbach złagodzenia skutków decyzji przez system dodatków do pensji.

Ilustracje:

1. fotografia kolejki przed sklepem,
2. reprodukcja artykułu prasowego w czasopiśmie „Słowo Ludu” zapowiadający podwyżki cen,
3. infografika porównująca ceny artykułów spożywczych przed i po podwyżce,
4. fotografia Piotra Jaroszewicza i Edwarda Gierka,
5. cytat Józefa Tejchmy z sierpnia 1975 roku.
6. Ursus ’76. Strajk
   
   Plansza przedstawia przebieg protestu robotniczego 25 czerwca 1976 roku w Ursusie. Pokazuje kolejne etapy wydarzeń.

Centralnym elementem planszy jest oś czasu obejmująca najważniejsze godziny i wydarzenia tego dnia.

Ilustracje: sześć archiwalnych fotografii przedstawiających robotników protestujących na torach
i w przestrzeni zakładu.

Uzupełnieniem jest syntetyczny komentarz o skali wystąpień w Radomiu, Ursusie i Płocku.

11. Ursus ’76. Pacyfikacja

Plansza ukazuje brutalne stłumienie protestu przez władze PRL. Zawiera informacje o skierowaniu do Ursusa oddziałów Zmotoryzowanych Odwodów Milicji Obywatelskiej, pobiciach, zatrzymaniach oraz zmuszaniu protestujących do przechodzenia przez tzw. „ścieżki zdrowia”. Przedstawia także relacje o przemocy stosowanej wobec zatrzymanych na komendzie.

Ilustracje:

1. duża fotografia oddziałów ZOMO,
2. fotografia ekspozycji muzealnej w Muzeum Życia w PRL przy ul. Pięknej 28/34 w Warszawie,
3. archiwalna fotografia protestu na terenie Zakładów Ursus.

12. Ursus ’76. Represje

Plansza poświęcona następstwom udziału w proteście. Przedstawia formy represji stosowanych wobec uczestników wydarzeń: zatrzymania i aresztowania, bicie, kolegia do spraw wykroczeń, procesy, represje administracyjne i rozliczenia partyjne.

Ilustracje:

1. fotografia tłumu protestującego na torach kolejowych,
2. trzy fotografie portretowe zatrzymanych manifestantów z widocznymi śladami pobicia na twarzach,
3. fotografia współczesnego widoku na dzielnicę Ursus z informacją o jej włączeniu do Warszawy 1 sierpnia 1977 roku,
4. reprodukcja pierwszej „gierkowskiej” kartki na cukier z lipca 1976 roku,
5. cytat Edwarda Gierka z telekonferencji z 26 czerwca 1976 roku, w którym nazywa protestujących robotników „łajdakami” i „czarnymi owcami”,
6. relacja świadka wydarzeń opisująca mechanizm rozpoznawania i wyłapywania uczestników strajku na podstawie zdjęć robionych przez służby.
7. Ursus ’76. Znaczenie i pamięć

Plansza poświęcona historycznemu znaczeniu Czerwca ’76 i jego obecności w pamięci zbiorowej.

Ilustracje:

1. duża fotografia pomnika (głazu autorstwa Leszka Nadstawnego) na placu Czerwca ’76 przed Urzędem Dzielnicy Ursus,
2. archiwalna fotografia Jacka Kuronia i Jana Lityńskiego z 1977 roku,
3. fotografia tablicy z nazwą ulicy Komitetu Obrony Robotników na warszawskim Okęciu,
4. fotografia muralu w Parku Czechowickim w Ursusie, inspirowanego wydarzeniami czerwcowymi,
5. cytat Jana Pawła II odnoszący się do roku 1976 jako wstępu do dalszych przemian lat 80. oraz wspominający o ofiarach „ścieżek zdrowia”.

14. Płock ’76. W przededniu Czerwca

Plansza wprowadzająca w realia Płocka lat 70. XX wieku. Przedstawia miejsca związane bezpośrednio z wydarzeniami protestów czerwca 1976 w Płocku, a także charakterystyczne kolejki przed sklepami i planowane po podwyżkach ceny artykułów żywnościowych z 24 czerwca 1976 r.

Fotografie:

1. Fabryka Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki i jej produkty w latach 70,
2. Mazowieckie Zakłady Rafineryjne i Petrochemiczne w Płocku, lata 70.

Ilustracje:

1. Karta: NIE UŻYWAMY SŁOWA „PODWYŻKA”.
2. Karta: MATERIAŁ DODATKOWY – Podwyżka cen artykułów żywnościowych z 24 czerwca
   1976 r.

Blok informacyjny: „Wieczorem 24 czerwca przed otwartymi jeszcze sklepami utworzyły się kolejki” zawierający informację o plotkach wśród społeczeństwa dot. planowanych podwyżkach
i w związku z tym ustawiających się kolejkach do sklepów po artykuły spożywcze – cytat
z kontroli przeprowadzonej przez Wydział do walki z Przestępczością Gospodarczą w czerwcu 1976 roku.

15. Płock ’76. Protest

Plansza przedstawia przebieg protestu robotniczego 25 czerwca 1976 roku w Płocku. Pokazuje etapy wydarzeń.

Centralnym elementem planszy jest oś czasu obejmująca najważniejsze godziny i wydarzenia
tego dnia w przedziale czasu 4:00-16:50.

16. Płock ’76. Protest

Plansza przedstawia przebieg protestu robotniczego 25 czerwca 1976 roku w Płocku. Pokazuje kolejne etapy wydarzeń.

Centralnym elementem planszy jest oś czasu obejmująca najważniejsze godziny i wydarzenia
tego dnia w przedziale czasu 17:00-22:15.

Ilustracja: Plan sytuacyjny, a właściwie pacyfikacyjny, płockich struktur reżimu Gierka.

17. Płock ’76. Grupa śledcza

Plansza przedstawia zdjęcia operacyjne Służby Bezpieczeństwa:

1. Przemarsz ulicami Łukasiewicza, Kobylińskiego, Jachowicza i Tumską – 3 fotografie,
2. Zdjęcia z demonstracji przed siedzibą KW PZPR w Płocku – 3 fotografie.

Plansza zawiera informacje dotyczące wysłania funkcjonariuszy SB z zadaniem wmieszania się
w tłum protestujących.

18. Płock ’76. Represje

Plansza przedstawia:

1. Informacje dot. pracowników winnych powstania zakłóceń w pracy zakładów w Płocku
   w dniu 25 czerwca 1976 r., w stosunku do których wyciągnięto konsekwencje. Dokument: Komitet Wojewódzki PZPR w Płocku  – Informacja o sytuacji społeczno-politycznej i wynikach gospodarczych w Przedsiębiorstwach objętych polityczną działalnością Komitetu Zakładowego Przedsiębiorstwa Budującego MZRiP – ze szczególnych uwzględnieniem zakładów w których miały miejsce zakłócenia w dniu 25.VI.1976 r.
2. Wypowiedź Edwarda Gierka przemawiającego do szefów wojewódzkich organizacji partyjnych w czasie telekonferencji z I sekretarzami KW PZPR, zorganizowanej 26 czerwca 1976r., a więc nazajutrz po demonstracjach i strajkach w Radomiu, Płocku i Ursusie.
3. Wyciąg z dokumentów Sądu Rejonowego w Płocku przedstawiający akta sprawy karnej dot. Andrzeja Chełkowskiego i Andrzeja Trojanowskiego, biorących udział w zamieszkach 25 czerwca 1976 roku w Płocku.
4. Informacje dot. zatrzymań, aresztowań i kar w stosunku do zatrzymanych uczestników wydarzeń 25 czerwca 1976 r. w Płocku.
5. Płock ’76. Pamięć

Plansza poświęcona historycznemu znaczeniu Czerwca ’76 i jego obecności w pamięci zbiorowej przedstawia wybrany tekst z biuletynu Solidarności opracowanego przez Zespół pod kierownictwem Elżbiety Rausz, czerwiec 1981 r.: CZERWIEC ’76 : PŁOCK – ŻYCHLIN, będący przestrogą i apelem, który odnosi się do wydarzeń 1956, 1970 i 1976 roku,

Ilustracje:

1. Fotografia z odsłonięcia Pomnika upamiętniającego strajk w MZRiP w Płocku – brama nr 2.
2. Fotografia z nagrania wspomnień Henryka Kamińskiego – emerytowanego pracownika Naftoremontu, uczestnika wydarzeń czerwca 1976 r. w Płocku.

Zakończenie wystawy stanowią słowa Henryka Kamińskiego będące przekazem dla młodego społeczeństwa.

Autorki wystawy: Tatiana Jastrzębska (Biblioteka Pedagogiczna w Płocku), Bożena Jeżmańska (Biblioteka Pedagogiczna w Radomiu), Katarzyna Majchrzak (Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie), Magdalena Młodziejewska (Archiwum Państwowe
w Płocku), Ewa Pachniak (Biblioteka Pedagogiczna w Radomiu).