Powstanie Warszawskie 1944 – 63 Dni: Wystawa edukacyjna

Zapraszamy do zapoznania się z naszą wystawą poświęconą historii Powstania Warszawskiego. Przygotowana ekspozycja przybliża tragiczne, a zarazem pełne heroizmu wydarzenia z 1944 roku. Została zaprojektowana w formie 11 plansz. Materiał stanowi uzupełnienie wiedzy historycznej i jest skierowany do:

• Uczniów i nauczycieli: jako pomoc dydaktyczna podczas lekcji historii oraz zajęć poświęconych edukacji regionalnej i patriotycznej.
• Instytucji kultury i bibliotek: jako gotowy moduł do organizacji lokalnych wystaw czy obchodów rocznicowych.
• Wszystkich osób zainteresowanych historią Warszawy: pragnących zgłębić losy powstańców oraz ludności cywilnej w czasie 63 dni zrywu.

Plik do wydruku udostępniany jest bezpłatnie.

Prosimy pisać na adres mailowy: wib@pbw.waw.pl lub wypełnić formularz zamówienia.

Opis plansz:

• Plakat tytułowy

Zawartość:

Duży napis „POWSTANIE WARSZAWSKIE 1944 – 63 DNI”.

Zdjęcie przedstawiające żołnierzy zgrupowania „Radosław”.

• Godzina „W” – kryptonim dnia i godziny rozpoczęcia powstania (1 sierpnia).

Zawartość:

Informacje o decyzji o rozpoczęciu powstania, mobilizacji ok. 20 tys. żołnierzy AK oraz przebiegu pierwszych walk.

Treść rozkazu „Montera” z 31 lipca.

Fotografia przedstawiająca batalion „Pięść”, pluton „Agaton” na cmentarzu ewangelickim na Woli.

Portrety gen. Tadeusza Komorowskiego ps. „Bór” oraz Antoniego Chruściela ps. „Monter”.

Treść odezwy do Polaków z 1 sierpnia 1944 r.

• Pierwsze dni (1–4 sierpnia).

Zawartość:

Wymienione sukcesy (opanowanie Prudentialu, elektrowni, magazynów) oraz porażki (niezdobycie lotnisk, mostów, dworców).

Zdjęcie mosiężnego orzełka Armii Krajowej (1942–1945).

Mapa terenów opanowanych przez powstańców na 4 sierpnia 1944 r.

Fragment „Biuletynu Informacyjnego” z 2 sierpnia 1944 r.

Zdjęcie „Szarego Wilka” (niemieckiego transportera Sd.Kfz.251) zdobytego przez zgrupowanie „Krybar”.

Wspomnienie Jerzego Grundmana „Jura” z 2 sierpnia 1944 r.

•  Uzbrojenie.

Zawartość:

Opis dramatycznego niedoboru broni (na 100 powstańców tylko 4 było uzbrojonych, amunicji na 2–3 dni).

Zdjęcie powstańca z grupy szturmowej batalionu „Ruczaj” z miotaczem ognia przed akcją na „Małą PAST-ę”.

Wyszczególnienie stanu uzbrojenia w godzinie „W”.

Zdjęcie żołnierzy batalionu „Czata 49” wyciągających granatniki PIAT z zasobnika.

Cytat Jana Stanisława Jankowskiego: „To sobie zdobędą”.

• Codzienność (życie w podziemiach).

Zawartość:

Opis opieki nad rannymi w ekstremalnych warunkach oraz organizacji kuchni zbiorowych („pluj-zupa”).

Zdjęcie powstańczej stołówki w restauracji „Adria”.

Opis roli religii (msze, śluby, chrzty).

Zdjęcie ślubu sanitariuszki Alicji Treutler „Jarmuż” i pchor. Bolesława Biegi „Pałąka” udzielanego przez ks. Wiktora Potrzebskiego „Cordę”.

• Poczta Polowa.

Zawartość:

Informacja o założeniu poczty 4 sierpnia 1944 r. przez harcerzy Zawiszy Szarych Szeregów.

Statystyki: 200 tys. przesyłek w 63 dni, dzienne natężenie od 3 do 6 tys. listów (rekord 10 tys. w dniu 13 sierpnia).

Zdjęcie harcerzy-listonoszy oraz zdjęcie harcerek z Poczty Polowej Zawiszy.

Informacja o cenzurze i limicie 25 słów w listach.

Pieczęć Harcerskiej Poczty Polowej.

• Rzeź Woli (eksterminacja ludności cywilnej).

Zawartość:

Informacja o „Czarnej Sobocie” 5 sierpnia i szacunkowej liczbie zamordowanych (38 000 – 65 000).

Zdjęcie ludności cywilnej pędzonej ul. Wolską.

Wykaz miejsc masowych egzekucji.

Zdjęcie zamordowanych polskich cywilów na Woli.

Cytat Heinricha Himmlera: „Każdego mieszkańca należy zabić”.

• Walka o Starówkę.

Zawartość:

Opis walk Grupy „Północ” dowodzonej przez płk. Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”.

Opis dramatycznej sytuacji pod koniec sierpnia (brak amunicji i żywności) oraz ewakuacji kanałami.

Zdjęcie powstańczej czujki w ruinach kościoła św. Krzyża.

Zdjęcie obalonej figury Chrystusa z kościoła św. Krzyża.

Zdjęcie mogiły powstańca na Starym Mieście.

Zdjęcie Rynku Starego Miasta w płomieniach.

• Kanały.

Zawartość:

Opis wykorzystania kanałów do łączności, transportu i ewakuacji (pierwszy raz 11 sierpnia 1944 r. podczas odwrotu „Reduty Wawelskiej”).

Opis panujących w kanałach warunków (ciemność, odór, gazy, pułapki).

Informacja o największej operacji ewakuacyjnej ze Starego Miasta do Śródmieścia (ok. 4500–5000 osób).

Zdjęcie powstańca wyciąganego z kanału przez żołnierzy niemieckich.

Wspomnienie Stanisława Likiernika ps. „Staszek”.

• Samotność Powstania (brak pomocy aliantów).

Zawartość:

Informacja o wstrzymaniu ofensywy przez Armię Czerwoną i odmowie pomocy Stalina.

Zdjęcie załogi B-24 Liberator z 1586 eskadry.

Informacje o lotach z Brindisi (Włochy), stratach aliantów i zrzutach zaopatrzenia.

Fragment pisma „Barykada” oraz dokument „Nakazy Chwili” z ostrzeżeniem przed zatrutą żywnością.

Wspomnienie kpt. nawig. Romana Chmiela z 1586 Eskadry do Zadań Specjalnych.

• Kapitulacja Powstania Warszawskiego.

Zawartość:

Informacja o podpisaniu układu o zakończeniu Powstania Warszawskiego 2 października 1944 r. w Ożarowie przez przedstawicieli KG AK (płk. Kazimierza Iranek-Osmeckiego i ppłk. Zygmunta Dobrowolskiego) oraz SS-Obergruppenführera Ericha von dem Bacha.

Statystyki ofiar: ok. 18 tys. poległych powstańców, ok. 15 tys. wziętych do niewoli oraz od 150 tys. do 200 tys. ofiar cywilnych.

Opis celowego niszczenia polskiego dziedzictwa kulturowego, w tym zbiorów Biblioteki Narodowej i Biblioteki Ordynacji Krasińskich przy ul. Okólnik 9, gdzie zniszczono 100 tys. starodruków, 50 tys. rękopisów oraz niemal 2 tys. inkunabułów.

Zdjęcie urny z popiołami rękopisów i starodruków spalonych przez wojska niemieckie w 1944 r. w gmachu Biblioteki Ordynacji Krasińskich.

Zdjęcie przedstawiające grupę rannych powstańców.

Cytat z „Pamiętnika z Powstania Warszawskiego” Mirona Białoszewskiego.

Bibliografia i netografia:

1. 77 lat temu powstańcy zakończyli bój o Warszawę: https://polska-zbrojna.pl/home/articleshow/35446?t=77-lat-temu-powstancy-zakonczyli-boj-o-Warszawe, dostęp: 2026-06-29.
2. Białoszewski Miron, Pamiętnik z Powstania Warszawskiego, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2003, ISBN 8306026128.
3. Chodziliśmy głodni jak psy. Co jedli powstańcy warszawscy?: https://ciekawostkihistoryczne.pl/2014/05/16/chodzilismy-glodni-jak-psy-co-jedli-powstancy-warszawscy/, dostęp: 2026-06-29.
4. Godzina „W”: Decyzja: https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/powstanie-warszawskie/93905,Godzina-W-Decyzja.html, dostęp: 2026-06-29.
5. Harcerska Poczta Polowa: https://pl.wikipedia.org/wiki/Harcerska_Poczta_Polowa, dostęp: 2026-06-29.
6. Kamień na kamieniu. Zniszczenie Warszawy po Powstaniu Warszawskim: https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/architektura/105271,Kamien-na-kamieniu-Zniszczenie-Warszawy-po-Powstaniu-Warszawskim.html, dostęp: 2026-06-29.
7. Kanały w Powstaniu Warszawskim: https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/powstanie-warszawskie/109383,Kanaly-w-Powstaniu-Warszawskim.html, dostęp: 2026-06-29
8. Kazano nam stanąć i w tej chwili padła pierwsza salwa…: https://instytutpileckiego.pl/pl/instytut/aktualnosci/kazano-nam-stanac-i-w-tej-chwili-padla-pierwsza-salwa-z, dostęp: 2026-06-29.
9. Nieprawdopodobne historie, które wydarzyły się: https://www.1944.pl/artykul/nieprawdopodobne-historie-ktore-wydarzyly-si,5161.html, dostęp: 2026-06-29.
10. Powstanie 1944: Bitwa o Polskę: https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/74947,Powstanie-1944-Bitwa-o-Polske.html, dostęp: 2026-06-29.
11. Powstanie Warszawskie dzień po dniu: 7 sierpnia: https://dzieje.pl/wiadomosci/powstanie-warszawskie-dzien-po-dniu-7-sierpnia, dostęp: 2026-06-29.
12. Powstanie warszawskie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_warszawskie, dostęp: 2026-06-29.
13. Powstanie warszawskie: https://polona.pl/objects?searchCategory=objectSets&page=0&size=24&sort=RELEVANCE&copyright=false&searchLike=powstanie%20warszawskie, dostęp: 2026-06-29
14. Powstańcze dni – 31 sierpnia 1944: https://www.1944.pl/artykul/powstancze-dni-31-sierpnia-1944,5207.html, dostęp: 2026-06-29.
15. Siły polskie w powstaniu warszawskim: https://pl.wikipedia.org/wiki/Si%C5%82y_polskie_w_powstaniu_warszawskim, dostęp: 2026-06-29.

Opracowała: Katarzyna Majchrzak