Rok jubileuszowy to wyjątkowa okazja do świętowania historii, dorobku i misji Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie. Z okazji 80-lecia działalności Biblioteki przygotowaliśmy specjalną inicjatywę „80 książek na 80-lecie”.
W ramach tego projektu będziemy prezentować dwie książki tygodniowo. Prezentowana kolekcja obejmuje starannie wybrane publikacje, które w szczególny sposób wpisują się w profil naszej Biblioteki oraz jej wieloletnią rolę w wspieraniu edukacji, rozwoju zawodowego nauczycieli, pedagogów i studentów. Wśród nich znajdują się zarówno pozycje klasyczne i ponadczasowe, jak i nowoczesne opracowania odpowiadające na aktualne wyzwania edukacyjne.
Inicjatywa ta ma na celu nie tylko uhonorowanie jubileuszu, ale również zachęcenie czytelników do odkrywania wartościowej literatury, refleksji nad zmianami w edukacji oraz korzystania z bogatych zasobów naszej Biblioteki.
Serdecznie zapraszamy do śledzenia kolejnych odsłon cyklu i wspólnego świętowania!
67. Edward Nęcka, Jarosław Orzechowski, Błażej Szymura, Psychologia poznawcza, pierwsze wydanie 2006
Książka „Psychologia poznawcza” autorstwa Edwarda Nęcki, Jarosława Orzechowskiego i Błażeja Szymury (w najnowszym wydaniu także Szymona Wicharego) to jedno z najważniejszych i najbardziej cenionych opracowań na temat działania ludzkiego umysłu. To obszerna, ale napisana przystępnym językiem publikacja, która pokazuje, jak na co dzień przebiegają nasze procesy myślowe — od prostych reakcji po złożone decyzje.
Podręcznik podzielono na trzy części, odpowiadające kluczowym obszarom psychologii poznawczej. Pierwsza z nich — reprezentacje poznawcze — obejmuje zarówno reprezentacje nietrwałe (np. wyobrażenia, sądy, modele umysłowe), jak i trwałe pojęcia oraz kategorie, a także zagadnienia związane z organizacją i nabywaniem wiedzy. Druga część — procesy elementarne — koncentruje się na takich zjawiskach jak uwaga, świadomość, kontrola poznawcza, percepcja i pamięć. Są to procesy o niższym poziomie złożoności, choć ich mechanizmy działania pozostają skomplikowane. Trzecia część — procesy złożone — poświęcona jest analizie myślenia i rozumowania, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, wydawania sądów oraz przetwarzania języka, czyli procesów wymagających harmonijnej współpracy wielu mechanizmów poznawczych.
68. Marta Bogdanowicz, Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie, pierwsze wydanie 2002ydanie 1978
Ponownie spotykamy się z Panią profesor Martą Bogdanowicz. Publikacja stanowi praktyczne i konkretne narzędzie diagnostyczne dla osób pracujących z dziećmi. Przedstawia Skalę Ryzyka Dysleksji (SRD) – narzędzie diagnostyczne opracowane przez autorkę, przeznaczone do wczesnego rozpoznawania ryzyka dysleksji u dzieci w wieku przedszkolnym oraz w klasach „0”, I–III. Skala ta cechuje się prostotą i szybkością użycia, a także posiada normy dla odpowiednich roczników.
Ryzyko dysleksji oznacza możliwość wystąpienia specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu, które mogą być sygnalizowane przez objawy nieharmonijnego rozwoju dziecka już w wieku przedszkolnym, a nawet poniemowlęcym. Termin „ryzyko dysleksji” został wprowadzony do polskiej literatury przez prof. Martę Bogdanowicz w 1993 roku w ramach inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Dysleksji „Wczesne rozpoznawanie – lepsze jutro”. Celem tej akcji było promowanie wczesnego wykrywania zagrożeń związanych z dysleksją oraz udzielania dzieciom odpowiedniego wsparcia na jak najwcześniejszym etapie rozwoju.
W książce znajdują się gotowe arkusze badawcze – zarówno w wersji wypełnionej, jak i pustej – a także szczegółowy opis procedury badania, zasad oceniania oraz interpretacji wyników. Dzięki temu publikacja jest szczególnie przydatna dla nauczycieli, logopedów i rodziców, którzy chcą samodzielnie rozpoznać wczesne objawy ryzyka dysleksji.
69. Mieczysław Łobocki, Metody badań pedagogicznych, pierwsze wydanie 1978
Wielokrotnie wznawiany podręcznik. Książka została wydana po raz pierwszy przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe pod tytułem „Metody badań pedagogicznych w latach 1978–1984”, a następnie przez wydawnictwo Impuls w serii „Metody i techniki badań pedagogicznych” (wydania: 2000, 2003, 2009–2011).
Niezastąpione źródło wiedzy metodologicznej dla studentów i młodych naukowców – idealne wsparcie podczas przygotowywania prac licencjackich, magisterskich, doktorskich czy habilitacyjnych. Publikacja zajmuje się m.in.: obserwacją, eksperymentem, testami osiągnięć szkolnych, metodą socjometryczną, analizą dokumentów, sondażem, dialogiem oraz metodą biograficzną. Autor analizuje każdą z metod: wymienia jej zalety i ograniczenia oraz wskazuje warunki poprawnego zastosowania.
Prof. Mieczysław Łobocki był wybitnym pedagogiem, który dzięki swoim publikacjom i działalności akademickiej przyczynił się do rozwoju myśli pedagogicznej w Polsce. Jego podejście łączyło metodę, wartości moralne i praktyczną pomoc dla nauczycieli i wychowawców. Dla wielu generacji studentów i specjalistów pozostaje autorytetem w zakresie pedagogiki teoretycznej i metodologii badań. Był nie tylko cenionym naukowcem i teoretykiem wychowania, ale również praktykiem z doświadczeniem w pracy wychowawczej, co nadaje jego poglądom pedagogicznym wyjątkową wartość zarówno z perspektywy teorii, jak i praktyki edukacyjnej.
70. Katarzyna Stemplewska-Żakowska, Diagnoza psychologiczna. Diagnozowanie jako kompetencja profesjonalna, pierwsze wydanie 2009
Publikacja skierowana przede wszystkim do studentów psychologii, jednak z powodzeniem mogą z niej korzystać także psycholodzy-praktycy, pracownicy poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz specjaliści zajmujący się selekcją i rekrutacją pracowników.
Działania diagnostyczne są ściśle powiązane z profesjonalnymi kompetencjami psychologa diagnosty, których fundament stanowią trzy kluczowe elementy: wiedza, umiejętności oraz wartości. Podręcznik omawia modele, metody i techniki stosowane w diagnozie psychologicznej, a także szczegółowo przedstawia niezbędne kompetencje diagnostyczne. Zawiera również liczne praktyczne wskazówki dotyczące aspektów etycznych tej pracy.
Katarzyna Stemplewska-Żakowicz pracowała na stanowisku profesora na Wydziale Psychologii w Wyższej Szkole Zarządzania i Prawa im. H. Chodkowskiej, kierowała Katedrą Osobowości i Metod Diagnostycznych. Autorka badań i publikacji naukowych na temat społecznego konstruowania doświadczenia oraz form jego reprezentacji w umyśle. Zajmowała się diagnozą psychologiczną i standardami profesjonalnej relacji z klientem.
71. Zaburzenia emocjonalne i behawioralne u dzieci, pod redakcją Tomasza Wolańczyka, Jadwigi Komender, pierwsze wydanie 2005
Książka ta w zamyśle autorów ma stanowić kompendium wiedzy o zaburzeniach emocjonalnych i behawioralnych u dzieci dla pediatrów i lekarzy rodzinnych, do których w pierwszej kolejności trafiają dzieci. Obejmuje zarówno aspekty rozwojowe, rodzinne, diagnostyczne, jak i interwencyjne. Zagadnienia zawarte w pracy to m. in. epidemiologia, rozwój psychiczny dziecka we wszystkich etapach życia – od niemowlęctwa po dojrzewanie. Autorzy zwracają uwagę na to jak dynamika i relacje rodzinne wpływają na funkcjonowanie dziecka. Szczegółowe rozdziały poświęcone zostały zaburzeniom emocjonalnym we wczesnym wieku, zaburzeniom snu, zaburzeniom dysocjacyjnym, zaburzeniom tikowym, zaburzeniom nastroju, zaburzeniom zachowania, zaburzeniom odżywiania, a także ADHD, używania substancji i prób samobójczych.
Prof. dr hab. med. Tomasz Wolańczyk to neurolog, specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny oraz epileptolog.
Współredaktorką pracy jest Jadwiga Komender, autorka i redaktorka publikacji dotyczących autyzmu i zaburzeń emocjonalnych u dzieci.
72. Marta Bogdanowicz, Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym, pierwsze wydanie 1985
Już pisaliśmy o Marii Bogdanowicz, i zapewne nazwisko wielkiej psycholożki klinicznej pojawi się w tym cyklu wielokrotnie.
Okres przedszkolny to niezwykle istotny etap w rozwoju dziecka, podczas którego kształtuje ono poczucie sensu poprzez samodzielne działanie. To czas intensywnego budowania tożsamości, otwierania się na świat i nawiązywania relacji z innymi ludźmi. W tym okresie dzieci coraz bardziej zaczynają polegać nie tylko na rodzicach, ale także na innych dorosłych – wychowawcach i nauczycielach – których postawy, wiedza oraz umiejętności wychowawcze mają duży wpływ na ich rozwój.
Nieprzypadkowo uwaga naukowców skierowana jest na ten właśnie okres rozwojowy.
Podręcznik profesor Marty Bogdanowicz zawiera ogólną wiedzę o psychologii klinicznej dziecka. Autorka omawia neurofizjologiczne podstawy rozwoju przedszkolaka, symptomy trudności, diagnostykę i działania korekcyjno-wychowawcze.
73. Anna Matczak, Zarys psychologii rozwoju. Podręcznik dla nauczycieli, pierwsze wydanie 2003
Anna Matczak – polska psycholożka, profesor nauk humanistycznych, wieloletnia pracowniczka naukowa Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W swojej pracy zajmowała się psychologią różnic indywidualnych, inteligencją, stylami poznawczymi, kompetencjami interpersonalnymi oraz diagnozą intelektu. Przez prawie 30 lat związana z Pracownią Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Jest autorką wielu cenionych narzędzi używanych obecnie zarówno w celach naukowych, jak i diagnostycznych.
Prezentowana publikacja jest skróconą i unowocześnioną wersją cenionego w środowisku pedagogicznym podręcznika autorstwa Anny Matczak i Zofii Włodarskiej „Wprowadzenie do psychologii”. W oparciu o ówczesny stan wiedzy książka ta była szeroko wykorzystywana przez nauczycieli różnych typów szkół, dostarczając im rzetelnych podstaw z zakresu psychologii rozwoju oraz pomagając zrozumieć charakterystyczne cechy zachowania dzieci w poszczególnych fazach rozwoju. Dla studentów kierunków pedagogicznych i psychologicznych stanowiła cenne kompendium wiedzy, łączące teorię z praktyką edukacyjną. Z kolei wychowawcom i pedagogom szkolnym umożliwiała analizę rozwoju uczniów z różnych perspektyw – poznawczej, emocjonalnej i społecznej – wspierając ich w codziennej pracy wychowawczej i dydaktycznej.
74. Małgorzata Jachimska, Grupa bawi się i pracuje. Zbiór grupowych gier i ćwiczeń psychologicznych, pierwsze wydanie 1994
Książka ta jest zbiorem ponad 200 gier i ćwiczeń psychologicznych, które mogą być pomocne w pracy z grupą. Autorka podzieliła je na 6 typów: gry wprowadzające, gry ogólnoużytkowe, gry podnoszące energię grupy (zabawy ruchowe), gry dla grup zaawansowanych, gry wymagające większej ilości czasu oraz gry kończące. Wszystkie zabawy dostarczają świetnej rozrywki, a przede wszystkim mają znaczący wpływ na budowanie poczucia własnej wartości oraz uczą prawidłowej komunikacji. Poprzez uruchomienie procesów myślowych, a także emocji, łatwiej trafiają do serca i umysłu uczestnika. Pozycja stanowi nieocenioną pomoc dla pedagogów, instruktorów, pracowników domów kultury i wszystkich, którzy pracują z grupą.
75. Ewa Trzebińska, Psychologia pozytywna, pierwsze wydanie 2008
Psychologia pozytywna to nurt psychologii, który koncentruje się na badaniu i promowaniu pozytywnych emocji i cech charakteru. Zamiast skupiać się na problemach i chorobach, psychologia pozytywna analizuje, co sprawia, że życie jest satysfakcjonujące i sensowne.
Profesor Ewa Trzebińska jest autorką pierwszego polskiego podręcznika psychologii pozytywnej. Jest także jedną z założycielek Polskiego Towarzystwa Psychologii Pozytywnej. Specjalizuje się w poznawczej psychologii osobowości, psychologii zaburzeń psychicznych i psychoterapii. Prowadzi badania dotyczące emocjonalnych i tożsamościowych przesłanek zdrowia psychicznego.
Podręcznik przeznaczony dla studentów psychologii oraz kierunków pokrewnych – resocjalizacji i profilaktyki społecznej, zarządzania, pedagogiki, medycyny. Prezentuje psychologię pozytywną jako nowy nurt psychologii, skoncentrowany na konstruktywnych aspektach życia psychicznego i społecznego.
76. Genowefa Demel, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, pierwsze wydanie 1978
To praktyczny przewodnik przeznaczony dla nauczycieli wychowania przedszkolnego, zawierający kluczowe informacje z zakresu fonetyki, norm prawidłowej wymowy u dzieci oraz sposobów wspomagania rozwoju mowy. Publikacja ta jest szczególnie cenna dla pedagogów, którzy nie są logopedami, ale chcą skutecznie wspierać rozwój językowy swoich podopiecznych.
Genowefa Demel była cenioną autorką publikacji z zakresu logopedii, skierowanych przede wszystkim do nauczycieli pracujących w przedszkolach i w edukacji wczesnoszkolnej. Jej opracowania cieszyły się dużą popularnością, były wielokrotnie wznawiane i na stałe wpisały się w praktykę dydaktyczno-terapeutyczną.
77. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, pod redakcją Marii Żebrowskiej, pierwsze wydanie 1965
Pierwszy polski skrypt z zakresu psychologii rozwojowej powstał w 1957 roku z inicjatywy autorki, która stworzyła go we współpracy z zespołem swoich uczniów i współpracowników. Skrypt ten stał się podstawą do opracowania uniwersyteckiego podręcznika akademickiego, zatytułowanego Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży.
Maria Żebrowska – polska psycholożka, piastowała stanowisko dziekana utworzonego w 1953 Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego.
78. Marta Bogdanowicz, Bożena Kisiel, Maria Przasnyska, Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka, pierwsze wydanie 1992
Weronika Sherborne stworzyła metodę Ruchu Rozwijającego – systemu ćwiczeń i zabaw ruchowych, który wspiera nie tylko sprawność fizyczną dzieci, ale także rozwija ich poczucie własnej wartości, bezpieczeństwa, odpowiedzialności i wrażliwości. To także sposób na budowanie relacji i zaufania w kontakcie z drugim człowiekiem.
Ta książka to nieoceniona pomoc dla nauczycieli, wychowawców, psychologów i rodziców. Autorki pokazują, jak skutecznie wykorzystywać Ruch Rozwijający w pracy z dziećmi nadpobudliwymi, lękliwymi, agresywnymi oraz z trudnościami rozwojowymi. To sprawdzone narzędzie, które łączy ruch z empatią i realnie wspiera rozwój dzieci.
Marta Bogdanowicz – profesor nauk humanistycznych, psycholożka kliniczna, jedna z pionierek pracy Metodą Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne w Polsce, twórczyni Metody Dobrego Startu, założycielka i wieloletnia przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Dysleksji. Jej zainteresowania, prace i badania dotyczą głównie psychologii klinicznej dziecka, dysleksji rozwojowej, leworęczności, profilaktyki niepowodzeń szkolnych i terapii pedagogicznej. W 2010 r. dzieci odznaczyły ją Orderem Uśmiechu.
Bożena Kisiel (wileńska gdańszczanka1) – psycholożka, terapeutka, działaczka społeczna, prekursorka nowoczesnych metod terapii dla osób z niepełnosprawnościami w Polsce.
Maria Przasnyska – aktywna propagatorka tej metody w Polsce, szczególnie w pracy z dziećmi z trudnościami rozwojowymi, upośledzeniem intelektualnym i autyzmem. To ona, wraz z Izabelą Korsak, była jedną z pierwszych osób, które w Polsce zaczęły stosować Ruch Rozwijający Weroniki Sherborne. Maria Przasnyska jest również autorką ilustracji do prezentowanej książki, co potwierdza jej bezpośrednie i praktyczne zaangażowanie w tworzenie materiałów wspierających pracę terapeutyczno-edukacyjną.
1 https://kurierwilenski.lt/2021/06/20/bozena-kisiel-wilenska-gdanszczanka/ (dostęp 25.07.2025 r.)
79. Jan F. Terelak, Człowiek i stres. Koncepcje, źródła, reakcje, radzenie sobie, modyfikatory, pierwsze wydanie 2008
Stres towarzyszy nam każdego dnia – w pracy, w domu, w relacjach z innymi. Książka „Człowiek i stres” powstała z myślą o tych, którzy chcą lepiej zrozumieć to zjawisko i nauczyć się, jak skutecznie sobie z nim radzić. Autor w przystępny sposób omawia podstawowe pojęcia, źródła stresu, reakcje organizmu oraz strategie radzenia sobie ze stresem, wzbogacając treść o najnowsze wyniki badań.
Publikacja skierowana jest do szerokiego grona odbiorców – od studentów psychologii, medycyny, zarządzania i administracji, po menedżerów i osoby na stanowiskach kierowniczych, które na co dzień stykają się z presją i odpowiedzialnością. Ta książka pomoże Ci lepiej zrozumieć, czym jest stres i jak go ujarzmić – zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym.
Jan Felicjan Terelak jest psychologiem, profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Główne kierunki działalności naukowej profesora dotyczą problematyki psychologii klinicznej, metodologii badań psychologicznych, psychologii stresu, psychologii pracy i ergonomii, psychologii organizacji i zarządzania oraz psychologii reklamy i konsumenta.
80. Wincenty Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, pierwsze wydanie 1987
Jak podaje Wikipedia Wincenty Okoń potrafił czytać w wieku 5 lat, a będąc w trzeciej klasie szkoły podstawowej przeczytał już wszystkie książki szkolnej biblioteki.
„Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej” to jedno z kluczowych dzieł w polskiej literaturze pedagogicznej, szczególnie w zakresie dydaktyki, które jest podręcznikiem dla nauczycieli i studentów kierunków pedagogicznych. Książka stanowi podstawę do zrozumienia podstawowych zagadnień związanych z procesem nauczania i uczenia się.
Wincenty Okoń był nie tylko autorem podręczników, ale także aktywnym pedagogiem i praktykiem. Starał się dostarczać nauczycielom narzędzi, które mogą wykorzystać w swojej codziennej pracy w klasie. Był zwolennikiem aktywnych metod nauczania, które angażują uczniów w proces edukacji. W książce podkreślał, jak ważne jest, aby uczniowie nie byli tylko biernymi odbiorcami wiedzy, ale aktywnie uczestniczyli w zajęciach, rozwijali swoje umiejętności krytycznego myślenia i podejmowali wyzwania intelektualne. Nauczyciel ma być przewodnikiem nie dyktatorem wiedzy.
